Με μπουλ σιτ περίμεναν στη Γάζα τον επίσκοπο Πορφύριο!

Παρ’ ότι η εθνική θρησκεία είχε ξεπέσει και οι πιστοί της δεν είχαν κάποιο ιδιαίτερο μεταφυσικό κίνητρο να την υπερασπιστούν μέχρι θανάτου, η τελική επικράτηση του Χριστιανισμού δεν ήταν και τόσο εύκολη υπόθεση όσο θέλει να μας την παρουσιάσει η επίσημη ιστοριογραφία. 

Αντιδράσεις υπήρξαν πολλές και έντονες, αναγκάζοντας πολλούς αυτοκράτορες να κάνουν σημαντικές υποχωρήσεις.

Στην Καρχηδόνα, π.χ., ήταν πολύ διαδεδομένη η λατρεία της Θεάς Ουρανίας (φοινικική Ανάτ). 

Οι οπαδοί της κατάφεραν να μην βεβηλωθεί ο τεράστιος ναός, αλλά απλώς να κλείσει, σε αναμονή "καλύτερων ημερών". Τελικά ο ναός ισοπεδώθηκε το 421 μ.Χ.

Ο Αρκάδιος και Ονώριος, γιοι του Θεοδόσιου, αναγκάστηκαν να αποδεχθούν τις δημοφιλείς εθνικές εορτές "αρκεί να μη συνοδεύονται από θυσίες και άνομες δεισιδαιμονίες".

Οι ταραχές στη βόρεια Αφρική συνεχίστηκαν μέχρι το 410 μ.Χ. Ένα πλήθος φανατικών χριστιανών της Καρχηδόνας αφαίρεσαν τη χρυσή γενειάδα ενός αγάλματος του Ηρακλή φωνάζοντας "η Ρώμη και η Καρχηδόνα είναι το ίδιο". 

Σε άλλες περιοχές της σημερινής Τυνησίας και Αλγερίας οι Εθνικοί αντέδρασαν πιο βίαια στις βεβηλώσεις των ιερών τους, σκοτώνοντας πολλούς χριστιανούς και καίγοντας τις εκκλησίες τους...

Στην Ανατολή οι Χριστιανοί ήταν πιο επιθετικοί. Οι εθνικοί ναοί όχι μόνο γκρεμίζονται αλλά οι λίθοι τους χρησιμοποιούνται σε διάφορα δημόσια έργα για να βεβηλωθούν. Έτσι βλέπουμε οικοδομικά υλικά από τα άβατα ιερά να τοποθετούνται ως πλάκες οδών ώστε να ποδοπατούνται από ζώα και ανθρώπους.

Στις καταστροφές των αρχαίων ιερών πρωταγωνίστησε ο επίσκοπος Ιωάννης, ο κατά την εκκλησία "Χρυσόστομος". Ακόμα κι απ’ την εξορία του στην Αρμενία παρακινεί τις συμμορίες των χριστιανών μοναχών να καταστρέφουν και λεηλατούν τα ιερά της Φοινίκης.

Χαρακτηριστικό είναι ακόμα το παράδειγμα της Γάζας, μιας πόλης αμιγώς εθνικής, αν εξαιρέσει κανείς τη συνοικία του λιμανιού της που εκχριστιανίστηκε απ’ την εποχή του Κωνσταντίνου.

Ο εκλεγείς επίσκοπος Γάζας Πορφύριος για να φτάσει στην πόλη (Μάρτιος 395 μ.Χ.) έπρεπε να διασχίσει έναν δρόμο που οι χωρικοί είχαν στρώσει με αγκάθια, σκουπίδια και ακαθαρσίες ζώων. Και φυσικά τοποθετήθηκε νύχτα στην επισκοπή του. Αλλά πρόσφερε πολύ "πλούσιο έργο". Ως το 398 κατάφερε να κλείσει όλους τους εθνικούς ναούς εκτός του τεράστιου ναού του Διός-Μάρνα που οι εθνικοί συνέχισαν να τον λειτουργούν άτυπα με τη σιωπηρή ανοχή του κράτους.

Ο Πορφύριος ήθελε πάση θυσία να γκρεμίσει το Μάρνειο. Ο παμπόνηρος επίσκοπος κατάφερε να εκμεταλλευτεί τη δεισιδαιμονία της βασίλισσας. "Προφήτευσε" πως θα γεννήσει αγόρι, η μπίλια τού έκατσε κι έτσι ζήτησε ως "αμοιβή" την άδεια καταδέφισης όλων των ιερών της Γάζας. 

Έτσι, το 402 μ.Χ., με την παρουσία ισχυρών στρατιωτικών δυνάμεων, πέτυχε τους σκοπούς του. Εννοείται πως η προοπτική της λεηλασίας των ναών δυνάμωνε τον "ζήλο" χριστιανών και στρατιωτών...

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΚΣΤ’ - Οι γιορτές των μπεκτασήδων

Οι Μπεκτασήδες δεν συχνάζουν σε τζαμί, εκτός αν κρίνεται απαραίτητο και μετά από την άδεια του επικεφαλής τους.

Οι κυριότερες μυστικές τελετές και γιορτές των Μπεκτασήδων, εκτός από αυτήν της «ομολογίας πίστεως» (Ikrar) του νέου μέλους προς το Τάγμα που αναφέρθηκε προηγούμενα, είναι :

• η τελετή Tζέμ (Cem),
• η Χιρκά (Hirka Giydirmek), όταν ο ηγούμενος του τεκέ ρασοφορεί τον δερβίση.
• του Νεβρούζ (Nevruz), είναι η μέρα γεννήσεως του Αλή. Αντιστοιχεί με την πρώτη ημέρα της άνοιξης 21 Μαρτίου.
• Muharrem. Το «μπαϊράμι του μηνός Muharrem,». Συμπίπτει με την δεκάτη ημέρα του πρώτου σεληνιακού μήνα και αποτελεί γιορτή πένθους. Συμβολίζει τον άδικο χαμό του Χουσείν και της οικογένειάς του.
• Mevid-I Nedi Bayrami. Τα γενέθλια του προφήτη.

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον τελετής των Μπεκτασήδων προκαλεί η τελετή Tζέμ (Cem ή Aynicem).

Η τελετή αυτή γίνεται τις περισσότερες φορές στις 27 Δεκεμβρίου. Είναι μια συνάθροιση των μυημένων μόνο μελών για την πραγματοποίηση μιας τελετουργίας με κανόνες και προκαθορισμένες λειτουργίες καθενός μέλους ξεχωριστά. Ο τόπος που θα γένει η τελετή, ως συνήθως είναι απομονωμένος από τον πολύ κόσμο. Μπορούν να την παρακολουθήσουν μόνον οι προσκεκλημένοι και αυτό εξασφαλίζεται από τους ορισθέντες για τον σκοπό αυτό φύλακες. Σε πολλές περιπτώσεις υπήρξε τα τελευταία χρόνια μια χαλαρότητα στους συμμετέχοντες δίνοντας την δυνατότητα συμμετοχής και μη μελών. Στα χωριά των Μπεκτασήδων στη Θράκη, οι απαγορεύσεις αυτές δεν είναι σχολαστικές. Σε καμία όμως περίπτωση δεν συμμετέχουν ανήλικα παιδιά και άγαμοι. Οι συμμετέχοντες φορούν ειδικά ενδύματα. Οι μεν γυναίκες φορούν το tenure, ένα λευκό μακρύ φόρεμα χωρίς τσέπες. Το λευκό χρώμα δεν είναι τυχαίο, αλλά σε αυτό εντοπίζεται ο συμβολισμός της αγνότητας και της μύησης. Στη Θράκη συναντάται και στις μυστικές τελετουργίες του Ορφισμού. Στο κεφάλι φορούν ένα μαντίλι πράσινου χρώματος. Οι άνδρες φορούν ένα λευκό takke στο κεφάλι που λέγεται arakiye.

Οι ψαλμωδίες, ο χορός, η μουσική και το ποτό χαρακτηρίζουν την εκδήλωση.

Η τελετή αρχίζει με τη φωταγώγηση της αίθουσας. Υπάρχει ένα αναμμένο κερί, ‘το κερί του Αλή’ , που παραμένει συνεχώς αναμμένο. Σε άλλο σημείο του χώρου υπάρχουν πολλά αναμμένα κεριά που χαρίζουν μια φωτοχυσία με καθαρά συμβολικό χαρακτήρα.

Ο ηγούμενος θα καθίσει σε έναν καναπέ και γύρω του, δεξιά και αριστερά, κάθονται οι βαθμοφόροι (οι προϊστάμενοι, κατά τα μοναχικά χριστιανικά πρότυπα), σχηματίζοντας έναν κύκλο.⁴⁸⁵ Ενώ οι προκαθορισμένες θέσεις είναι καλυμμένες με δέρματα προβάτων. Στο τελετουργικό χρησιμοποιείται η τουρκική γλώσσα. Μέλη της ομάδας είναι υπεύθυνα για το κέρασμα του ποτού στους συμμετέχοντες. Αποδέχονται την συμμετοχή των γυναικών στα πλαίσια της ισότητας που πιστεύουν για τα δύο φύλα. Έξω από τον κύκλο που προαναφέραμε, κάθονται οι γυναίκες κατά σειρά ηλικίας. Ο ηγούμενος στη συνέχεια θα ζητήσει από τους παριστάμενους, αν επιθυμούν να προβούν σε δημόσια εξομολόγηση. Αν από τα αναφερόμενα δημόσια υπάρξει ενοχή κάποιου από τους παρισταμένους, τότε ο ηγούμενος του ζητά να υποβάλει δημόσια συγνώμη. Ο ηγούμενος θα διαβάσει διάφορες περικοπές από καθορισμένα κείμενα και ειδικότερα αποφθέγματα του Χατζή Μπεκτάς.

Στη συνέχεια αρχίζει η οινοποσία και το γεύμα που έχει ετοιμαστεί στους ειδικούς χώρους του τεκέ με κάθε επιμέλεια, στην οποία συμμετέχουν όλοι οι παριστάμενοι. Ο χορός που θα ακολουθήσει και συμμετέχουν άνδρες και γυναίκες, είναι αντικριστός και λέγεται σεμά (sama = έκσταση) ή περβάζ.⁴⁸⁸ Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνται είναι κυρίως έγχορδα, αλλά και νάι (είδος ξύλινου αυλού, που αναφέρθηκε προηγουμένως). Με τους ψαλμούς και τις μελωδίες, τον χορό και το ποτό θα διαδεχτεί η έκσταση.

Λέγεται ότι σε μερικές περιπτώσεις, κυρίως στις τελετές των Κιζιλμπάσιδων, επακολουθούν όργια μεταξύ των συμμετασχόντων. Αυτό βέβαια δεν έχει αποδειχθεί, αλλά λόγω της φύσεως της μυστικιστικής τελετής ενδέχεται να υπήρξαν κάποιες παρόμοιες περιπτώσεις. Βέβαια, όλες τις πληροφορίες για τις οργιαστικές αυτές τελετές, οι ερευνητές τις συνέλεξαν από αρχειακές μουσουλμανικές πηγές, που έχουν συγγραφεί από αντιπάλους των μυστικιστικών ταγμάτων. Έτσι οι ισχυρισμοί αυτοί ενδέχεται να είναι συκοφαντικοί, ψευδείς και πάντα στα πλαίσια της θρησκευτικής τους αντιπαλότητας. Σε τέτοιου είδους τελετές αναφέρονται και Χριστιανοί συγγραφείς που με την σειρά τους ήθελαν να κατηγορήσουν αιρετικούς χριστιανούς στη Βυζαντινή περίοδο.

Τελικά συμπεραίνουμε ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν αποδείξεις που να αποδεικνύουν ότι οι Μπεκτασήδες κατά την τελετή Τζέμ, προβαίνουν σε οργιαστικές τελετές.

Η τελετή στη συνέχεια κλείνει με τη συμμετοχή των παρισταμένων στο επίσημο γεύμα, την «τράπεζα». Με την ευλογία από τον ηγούμενο των περισσευμάτων και τη παρακολούθηση από όλους τους συμμετέχοντες, συγκεκριμένου τροπαρίου, η τελετή φτάνει στο τέλος της.

Στρατιωτική αναμέτρηση Χριστιανών-Εθνικών...

Η οριστική επικράτηση της χριστιανικής θρησκείας πέρασε μέσα από πολλές συμπληγάδες. Και συμπορεύτηκε στενά με τις πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Περί το 390 μ.Χ. ο αυτοκράτορας της ρωμαϊκής δύσης, Βαλεριανός Β’, ήταν ουσιαστικά ένα ανδρείκελο. Την πραγματική εξουσία ασκούσε ο φραγκικής καταγωγής στρατιωτικός διοικητής Αρβογάστης. Αυτός ήταν εθνικός αλλά διατηρούσε στενές σχέσεις και με τον χριστιανό επίσκοπο Αμβρόσιο!

Όταν ο Βαλεριανός επιχείρησε να ξεφορτωθεί τον ενοχλητικό αρχιστράτηγο, εκείνος έσκισε μπροστά στα μάτια του αυτοκράτορα το διάταγμα της απόλυσής του, τον ανάγκασε να αυτοκτονήσει (Μάιος 392 μ.Χ.) και στο θρόνο ανέβασε έναν παράξενο καθηγητή ρητορικής, τον Ευγένιο, που ενώ δήλωνε χριστιανός, έφερε το χαρακτηριστικό γένι των φιλοσόφων.

Για δυο χρόνια, επί Ευγενίου, η Ρώμη έζησε μια περίοδο έντονων προφητειών για την παγανιστική παλινόρθωση-αναγέννηση. Ο βωμός της Νίκης ξαναχτίστηκε και οι παραδοσιακές τελετές άρχισαν εκ νέου να χρηματοδοτούνται απ’ το δημόσιο ταμείο.

Ο Θεοδόσιος, ως τότε αυτοκράτορας στην Ανατολή, αποφάσισε να επέμβει στρατιωτικά εναντίον του σφετεριστή. Η καθοριστική μάχη δόθηκε στον ποταμό Φρίγιδο της Ακυλίας στις 5 Σεπτεμβρίου 394. Ήταν μια αναμέτρηση μεταξύ δύο θρησκειών. Ο στρατός του Θεοδόσιου με τα χριστιανικά λάβαρα κι εκείνος των Εθνικών με τα αντίστοιχα του Ηρακλή. Οι Εθνικοί ηττήθηκαν, ο Ευγένιος εκτελέστηκε κι ο Αρβογάστης αυτοκτόνησε.

Μετά τη μάχη στον Φρίγιδο, η επόμενη γενιά Ρωμαίων αριστοκρατών εκχριστιανίστηκε ταχύτατα. Ως τότε η αριστοκρατία είχε αντέξει καθώς το μεγαλείο της αιώνιας πόλης είχε ταυτιστεί με την παράδοση.

Ο Θεοδόσιος ήδη απ’ τα τέλη του 392, μετά τη στάση του Ευγένιου, κατάργησε ολοκληρωτικά κάθε ελευθερία τέλεσης των εθνικών λατρειών. Οι ποινές ήταν αυστηρότατες: θάνατος, δήμευση περιουσίας, υψηλά πρόστιμα.

Λίγο μετά καταργήθηκαν και οι Ολυμπιακοί Αγώνες που παρέμεναν πολύ δημοφιλείς ως τον 3ο αιώνα, αν και οι λαϊκές μάζες είχαν αρχίσει από νωρίς να προτιμούν τις μονομαχίες-θηριομαχίες απ’ τους αθλητικούς και μουσικούς αγώνες.

Ο Ιουστινιανός ολοκλήρωσε το έργο του Θεοδοσίου καταργώντας οριστικά και την "ελευθερία συνείδησης", μη επιτρέποντας ούτε την παρουσία "κρυπτο-εθνικών"...

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΚΕ’ - Βασικές ηθικές αρχές των Μπεκτασήδων

Οι ηθικές αρχές που οι Μπεκτασήδες οφείλουν να τηρούν σε ολόκληρη την ζωή τους είναι:

• Η υπακοή
• Η ταπεινοφροσύνη
• Η φιλαλήθεια
• Η εχεμύθεια
• Η υπομονή
• Η εγκράτεια
• Το χαμογελαστό πρόσωπο.

Χαρακτηριστικός ηθικός στόχος στον μυημένο ήταν να βρίσκεται κοντά στην «αγάπη» αλλά μακριά από την έπαρση που αναφερόταν με τις δύο λέξεις Tebran Toohm, ("Μακριά και κοντά"). Καθήκον του είναι η πειθαρχία, η νηστεία, η ενόραση, η εξαΰλωση, φτάνοντας στο σημείο «να γίνει σκόνη». 

Ενδεικτικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τις βασικές θέσεις των Μπεκτασήδων. Η αναφορά μας αυτή σκοπό έχει την ανάγκη συγκρητισμού των θέσεων αυτών με τον Χριστιανισμό.

• Ειρήνη υμίν
• Ψάξε και θα βρεις. (αυτός που ψάχνει βρίσκει. )  Μορφώστε τις γυναίκες.
• Και αν ακόμη σε κτυπήσουν και πληγωθείς, μη πληγώσεις.
• Οι Σοφοί (οι πνευματικοί γέροντες) είναι αγνοί και ταυτόχρονα εξαγνιστές. (δηλαδή μεσολαβούν για τον εξαγνισμό των άλλων)  Οτιδήποτε αναζητάς ψάξε μέσα σου.
• Μη ξεχνάς, ακόμη και ο εχθρός σου είναι άνθρωπος.
• Το πρώτο στάδιο της ‘επίτευξης’ είναι η μετριοφροσύνης.
• Να ελέγχεις το χέρι σου, την γλώσσα σου και την σαρκική επιθυμία.
• Η ομορφιά του ανθρώπου βρίσκεται μέσα στην ομορφιά του λόγου του, των λέξεών του.
• Το «τέρμα του δρόμου» δεν περνά μέσα από επικίνδυνη επιστημονική γνώση.
• Οι προφήτες και οι άγιοι είναι το δώρο του Θεού προς την ανθρωπότητα.
• Μην επικρίνεις κανένα έθνος ( nation εδώ και με την έννοια της θρησκείας) ή κάποιο άτομο.
• Πόσο ευτυχείς είναι αυτός που ρίχνει φως στο σκοτάδι της σκέψης.
• Μη κάνεις κάτι σε κάποιον, εάν δεν θα ήθελες να σου κάνουν το ίδιο.
• Εκτός από τις προαναφερόμενες αρχές οι Μπεκτασήδες οφείλουν να τηρούν και ένα πλήθος άλλων ηθικών αρχών και συμπεριφορών. Βασική αρχή τους επίσης είναι η teberra (αποστροφή), δηλ. η αγάπη στον προφήτη και στην οικογένεια του, τον Αλή και στα παιδιά του, ενώ αποστροφή σε αυτούς που έδωσαν όρκο πίστης στους τρεις πρώτους χαλίφηδες, καθώς και η tebella (αγάπη και προσέγγιση στο Θεός).
• Οι Μπεκτασήδες πιστεύουν στη μετεμψύχωση, έτσι όταν κάποιος πεθάνει δεν λένε ότι «πέθανε», αλλά ότι «άλλαξε μορφή». Ισχυρίζονται ότι ο άνθρωπος ανάλογα με τις κτηνώδεις συμπεριφορές, προσλαμβάνει και την αντίστοιχη μορφή ζώου. Οι Μπεκτασήδες αποστρέφονται τους λαγούς, τους οποίους μάλιστα όχι μόνον δεν τους τρώγουν, αλλά αλλάζουν κατεύθυνση αν τους συναντήσουν στο δρόμο τους και αρνούνται ακόμη το όνομά τους να προφέρουν.

Υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι παραμένουν συνεχώς στη γη και ξαναγεννιούνται συνεχώς, μέχρι να φτάσουν στην στο fani-fi-lahi, στην ταύτιση με το θείο. Πιστεύεται ότι οι απόψεις αυτές είναι υπολείμματα των θεωριών των αρχαίων Αιγυπτίων, Ινδών και των Καλμούκων Τούρκων. Υποστηρίζουν επίσης ότι όλα γύρω μας παράγονται από την ίδια ύλη. (vahdet-I vucut, ενότητα στην ύπαρξη). Είναι φανερό ότι οι Μπεκτασήδες είχαν επηρεαστεί από τις αρχές της φιλοσοφίας του υλισμού.

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Κ’ - Η αίρεση των Παυλικιανών

Η αίρεση αυτή θα γεννηθεί στην περιοχή της Αρμενίας, και θα εξαπλωθεί στον Πόντο και στην Καππαδοκία. Η ευκολία διάδοσης οφείλεται στο γόνιμο έδαφος που συναντά στους εκεί πληθυσμούς. Οι τελευταίοι ήταν βαθιά επηρεασμένοι από την θεωρία του Ζωροαστρισμού, που στοιχεία του υπήρχαν στην αίρεση. 

Από εκεί θα περάσει από τα μέσα Βυζαντινά χρόνια (7^ος αιώνας) σε όλη την Μικρασία και πέραν αυτής. Θα βασανίσει για αρκετούς αιώνες την Ορθόδοξη Εκκλησία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελεί η εξέλιξη της αίρεσης, που θα πάρει κοινωνικό, πολιτικό και στρατιωτικό χαρακτήρα.

Κατά των Φώτιο η ίδρυσή της οφείλεται σε δύο αδελφούς τον Παύλο και τον Ιωάννη, παιδιά της Καλλινίκης, που ανήκαν στις τάξεις του Μανιχαϊσμού και ζούσαν στην περιοχή Σαμοσάτα της Αρμενίας. 

Οι Παυλικιανοί ήταν μια αίρεση δυϊστική. Υποστήριζαν την ύπαρξη του αγαθού αλλά και του πονηρού Θεού που τον ονόμαζαν «δημιουργό, κοσμοκράτορα, άρχοντα του κόσμου τούτου» και στον οποίον απέδιδαν την δημιουργία του ορατού κόσμου. 

Ο επουράνιος ήταν ο καλός Θεός, ο δημιουργός του ουρανού και του πνεύματος, που δεν είχε καμία εξουσία στον παρόντα κόσμο, αλλά θα κυβερνούσε μελλοντικά όλη την Οικούμενη. 

Απέρριπταν το βάπτισμα, την Θεία Ευχαριστία και το τυπικό του γάμου. Δεν τιμούσαν την Παναγία ως μητέρα του Θεανθρώπου καθώς και τους Αγίους της Εκκλησίας. Κατήργησαν όλα τα ορατά αντικείμενα λατρείας, και ήταν απόλυτα συνδεδεμένοι με το περιεχόμενο της Αγίας Γραφής, αλλά όχι της Παλαιάς Διαθήκης. Αποστήθιζαν τα κείμενα του Ευαγγελίου και για να μπορούν να υποστηρίζουν τις θέσεις τους.

Η διάδοση του Παυλικανισμού σχεδόν σε όλη την Μικρά Ασία θα έφερνε πολύ σύντομα τη σφοδρή και οργισμένη αντίδραση του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης, καθώς και της επίσημης κεντρικής εξουσίας των Βυζαντινών που τις περισσότερες φορές βρισκόταν σε αμφίδρομη πορεία ή ακόμη και σχέσεις συναλλαγής. 

Μετά τη δολοφονία του Νικηφόρου Φωκά από τον ανεψιό του Ιωάννη Τσιμισκή και την άνοδο του τελευταίου στο θρόνο, ο Πατριάρχης Πολύευκτος για να δώση την ‘συγκατάθεσή του’ στο νέο αυτοκράτορα του θέτει ορισμένους όρους, όπως την κατάργηση του νόμου που έθιγε την εκκλησιαστική περιουσία, καθώς και τον βίαιο εκτοπισμό των Παυλικιανών που ζούσαν σε εδάφη της Βυζαντινής αυτοκρατορίας στην Θράκη. 

Οι Βυζαντινοί προσπάθησαν να καταδιώξουν με τον πιο άγριο τρόπο τους αιρετικούς υπηκόους τους. Οι δίκες και καταδίκες των «αιρετικών» εξελίσσονταν ως γεγονότα της κοινής ποινικής δικαιοσύνης. Ο νόμος 407 του Ιουστινιανού «κατά Μανιχαίων» ορίζει τη θρησκευτική αίρεση ως έγκλημα και προβλέπει για τους παραβάτες θανατική ποινή.

Ο Πέτρος Σικελιώτης αναφέρει χαρακτηριστικά για τους Παυλικιανούς: «όταν πληροφορήθηκε ο βασιλεύς τα καθέκαστα διέταξε να ανακριθούν όλοι και όσοι επέμεναν στην πλάνη τους να παραδοθούν στην φωτιά», ενώ ο Πατριάρχης Φώτιος «ο Ιουστινιανός γι’ αυτούς (τους αιρετικούς) που δεν ζήτησαν μεταμέλεια διέταξε να θανατωθούν δια της πυράς».

Τέτοια ήταν η μανία των βυζαντινών διωκτών τους, που φτάσανε στο σημείο να τους κάψουν μέσα στις εκκλησίες τους. Παρόλα αυτά υπήρξαν και οι περιπτώσεις όπου πολλοί αξιωματούχοι λόγιοι της εποχής ή θρησκευτικοί ηγέτες αντιτάχθηκαν στις θανατικές τους διώξεις.

Οι σκληρές διώξεις των Παυλικιανών θα συνεχιστούν. Αυτοί μεταφέρονται κατά την ύστερη Βυζαντινή περίοδο, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, μέσω του Πόντου στη Θράκη, μαζί με υπολείμματα και άλλων συγγενών αιρετικών όπως ήταν οι Ευχίτες. Οι παραδόσεις της αίρεσης των Παυλικιανών, Ευχιτών καθώς και άλλων στην Μ. Ασία, θα παίξουν ουσιαστικό ρόλο στο κίνημα των Βογομίλων.

Οι Παυλικιανοί ζητούν προστασία και καταφύγιο στους Άραβες που ανταποκρίνονται και τους εγκαθιστούν στην Αργαούν, περιοχή που θα χρησιμοποιήσουν σαν καταφύγιο οι κατατρεγμένοι Παυλικιανοί που βρίσκονταν ακόμη στην περιφέρεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. 

Τα επόμενα χρόνια αξιωματικοί του Βυζαντινού στρατού που προσχώρησαν στην αίρεση, θα οργανώσουν σε άριστο βαθμό τον στρατό τους, θα συνενωθούν με τις δυνάμεις των εμίρηδων της περιοχής και θα καταφέρουν σκληρά κτυπήματα στον στρατό του Βυζαντίου φτάνοντας μέχρι τη Νίκαια και Νικομήδεια. Θα ιδρύσουν την πρωτεύουσά τους την Τεφρική, διατηρώντας, άριστες σχέσεις με τους Μουσουλμάνους εμίρηδες. 

Οι σχέσεις των Παυλικιανών και Αράβων θα αναπτυχθούν ακόμη περισσότερο όταν ο περίφημος στρατηγός τους Χρυσόχειρος παντρεύεται την κόρη του Μουσουλμάνου Εμίρη της Μελετινής. Από τον γάμο αυτό γεννιέται ο Μουσούρ, που γίνεται στην συνέχεια εμίρης της Συρίας. Από την οικογένεια του τελευταίου θα γεννηθεί ο Διγενής Ακρίτας. 

Οι Παυλικιανοί, είχαν αναπτύξει ένα κοινωνικό σύστημα κοινοκτημοσύνης παρόμοιο με αυτό των ζηλωτών της Θεσσαλονίκης και αντιστέκονταν πολύ περισσότερο κατά των βυζαντινών. 

Οι εχθροπραξίες με τα Βυζαντινά στρατεύματα θα συνεχιστούν μέχρι τα τέλη του 9^ου αιώνα, όπου οι Βυζαντινοί αφού καταφέρουν να καταλάβουν την πρωτεύουσα Τεφρική, την καταστρέφουν και προβαίνουν σε αιματηρές σφαγές του πληθυσμού. Παρόλα αυτά ένας μεγάλος αριθμός Παυλικιανών καταφεύγει στην βόρεια Συρία. Συνεχίζουν να έχουν άριστες σχέσεις με τους Μουσουλμάνους συμμάχους τους, χωρίς να τους εμποδίζει το διαφορετικό τους θρήσκευμα. Μάλιστα τον 11^ο αιώνα στην Α΄ Σταυροφορία φέρονται να πολεμούν στο πλευρό των Αράβων εναντίον των Σταυροφόρων. 

Σταδιακά εξισλαμίζονται αλλά εντάσσονται στα αιρετικά μουσουλμανικά Σουφιστικά μυστικιστικά τάγματα που τους παρείχαν πλήρη θρησκευτική ελευθερία, αλλά και λόγω εμπάθειας προς την επικρατούσα Χριστιανοσύνη, ύστερα από αιώνες έντονης αντιπαράθεσης και καταπίεσης. Οι Παυλικιανοί βρήκαν στους κόλπους του τάγματος του Χατζή Μπεκτάς την ελευθερία αλλά και κοινά σημεία της μυστικιστικής διδασκαλίας του.

Πώς οι Θεοί τιμώρησαν τη χριστιανική Ρώμη!

Το πιο συγκλονιστικό γεγονός των αρχών του 5ου αιώνα, που άφησε όλους άφωνους, ήταν η άλωση της Αιώνιας Πόλης απ’ τους Βησιγότθους του Αλάριχου στις 24 Αυγούστου 410.

Το γεγονός αυτό δεν ήταν δυνατό να μην λάβει και θρησκευτικές διαστάσεις. Οι Εθνικοί, που προφήτευαν πως οι Θεοί θα τιμωρήσουν τη Ρώμη που εγκατέλειψε τους Θεούς της, φαίνεται να δικαιώνονται. Η Θεία Τιμωρία αργεί αλλά δεν λησμονεί!

Στην προπαγάνδα των Εθνικών εντάσσεται κι ένα ακόμη ιστορικό γεγονός. Οι Γότθοι είχαν περάσει το 396 απ’ την Ελλάδα, αλλά δεν μπόρεσαν να εκπορθήσουν την Αθήνα γιατί στα τείχη της εμφανίστηκε η Αθηνά κι ο Αχιλλέας και τους έτρεψαν σε φυγή. Εκείνη την εποχή τέτοιοι μύθοι ήταν πολύ συνηθισμένοι και πιστευτοί...

Όσο ο Αλάριχος πολιορκούσε τη Ρώμη, οι Εθνικοί ξεθάρρεψαν και απήτησαν να οργανωθούν εκ νέου οι μαγικές τελετές που επί αιώνες προστάτευαν την πόλη. Ο Έπαρχος ζήτησε τη γνώμη του Πάπα που αναγκάστηκε να κάνει μια συμβιβαστική πρόταση: οι μαγικές τελετές να διεξαχθούν αλλά όχι δημόσια. Τελικά δεν έγινε τίποτα γιατί τέτοιες "μαγείες" πιάνουν μόνο όταν γίνονται στα φανερά κι όχι στα κρυφά, όπως τουλάχιστον γνωμοδότησαν οι τότε Μάγοι!

Η άλωση της Ρώμης είχε τόσο έντονη επίδραση που σύντομα δόθηκε η άδεια στους παγανιστικούς συλλόγους να επιστρέψουν προσωρινά στην πόλη, με την ελπίδα να επιστρέψει κι η εύνοια των Θεών. Πρόκειται κυρίως για χορευτές-συντρόφους της Κυβέλης, σημαιοφόρους που κρατούσαν λάβαρα με σχέδια φιδιών, μάντεις με αγάλματα, προφήτες, παραμυθάδες και άλλους τσαρλατάνους.

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΚΒ’ - Ο τεκές της Ρούσσας στο Διδυμότειχο

Η πραγματική ιστορία του τάγματος των Μπεκτασήδων αρχίζει την εποχή που την ηγεσία αναλαμβάνει στις αρχές του δεκάτου έκτου αιώνα ο Σεϊντ Αλί ή Μπαλήμ Σουλτάν, που οι Μπεκτασήδες τιμούν σαν τον δεύτερο μεγάλο αρχηγό τους. Ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτός ήταν ο πραγματικός ιδρυτής του τάγματος. 

Γεννήθηκε στο Διδυμότειχο, ο πατέρας του ήταν ηγούμενος του ιστορικού τεκέ της Ρούσσας, Σερσέ Αλή Μπαμπά, ενώ η μητέρα του ήταν μια αιχμάλωτη χριστιανή Σερβίδα ή Βουλγάρα πριγκίπισσα. 

Ως ηγούμενος του τεκέ της Ρούσσας -θέση που ανέλαβε μετά τον θάνατο του πατέρα του- η φήμη του ως χαρισματικού ηγέτη εξαπλώνεται μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Έτσι, ο σουλτάνος Βαγιαζήτ Β΄ το 1501 θα του αναθέσει την οργάνωση του κεντρικού μητροπολιτικού τεκέ των Μπεκτασήδων στην Καππαδοκία, για να μπορέσει να ανακόψει τις δραστηριότητες των σιϊτικών ταγμάτων που καθοδηγούνται από τον Σάχη του Ιράν. 

Ο ίδιος ο Σουλτάνος που συμπαθούσε τους Μπεκτασήδες θα γίνει και αυτός μέλος της αδελφότητας, θα χρηματοδοτήσει μάλιστα την κατασκευή της στέγης του κεντρικού τουρμπέ. Από αυτό και μόνον αποδεικνύεται ότι μέχρι και την περίοδο του Μπαλήμ Σουλτάν οι σχέσεις των Μπεκτασήδων με το σεράι ήταν άριστες. Οι λόγοι βέβαια δεν ήταν θρησκευτικοί αλλά απόλυτα πολιτικοί. Οι δερβίσηδες θα προετοίμαζαν τις πρόσφατα κατακτημένες περιοχές πολιτιστικά και ιδεολογικά, εξασφαλίζοντας έτσι την ομαλή ένταξη των κατοίκων στο σύστημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Ο Μπαλήμ οργάνωσε το τάγμα του πάνω σε νέες εκσυγχρονιστικές βάσεις. Δεν απέφυγε την αντιγραφή των «τυπικών» των Βυζαντινών μοναστηριών, που προέβλεπαν με κάθε λεπτομέρεια τον καθορισμό συγκεκριμένου προγράμματος, λειτουργίας και κατανομής της εργασίας. Καθόρισε τον τρόπο διοίκησης του τάγματος και καθιέρωσε την ιεραρχική δομή του, με βαθμούς, προβλέποντας την εξέλιξη των υπηρετούντων σε αυτό. Για πρώτη φορά ο επικεφαλής Ντεντέ εκλέγεται από συμβούλιο και επικουρείται από επιτροπή δερβίσηδων. 

Αυτός, προσπάθησε να επιβάλει κάποια από τα χριστιανικά πρότυπα του ορθόδοξου χριστιανικού μοναχισμού, όπως την χρήση του κρασιού σε λατρευτικές και μη εκδηλώσεις, την επίσημη λατρεία της Αγίας Τριάδας (Θεός, Προφήτης, Αλή) καθώς και των δώδεκα αποστόλων (τους δώδεκα ιμάμηδες). 

Στο τάγμα καθιερώθηκε οι άγαμοι οπαδοί του να φορούν σκουλαρίκια, σαν διακριτικό, αλλά και σαν «κρίκους αφοσίωσης». Την ίδια εποχή καθιερώνεται και το νέο διακριτικό έμβλημα το «τεμπέρ» που αποτελείται από δύο πέλεκεις χιαστί, σε σχήμα σταυρού. Ο δανεισμός των συμβόλων και αρχών του Χριστιανισμού είναι καταφανής.

Η καθιέρωση της αγαμίας των δερβίσηδων ήταν η καινοτομία που θα προκαλέσει τις πρώτες ρήξεις στους κόλπους του τάγματος. Οι υποστηρικτές της αντίθετης άποψης έλεγαν ότι ο ιδρυτής του τάγματος Χατζή Μπεκτάς ήταν έγγαμος και οι διάδοχοί του ήταν συγγενείς του εξ αίματος. Αν καθιερωνόταν η αγαμία δεν θα βρισκόταν νόμιμος διάδοχος στο μέλλον. Έτσι οι Μπεκτασήδες θα χωριστούν σε δύο κλάδους: τους Babalar (πατέρες), αυτούς που υποστήριζαν τον έγγαμο βίο και βρίσκονταν κυρίως στις πόλεις, και τους «ευγενείς» που αποτελούνταν από τους Μπεκτασήδες της υπαίθρου. Οι τελευταίοι θα συνεργαστούν απόλυτα με τους Αλεβήδες Σιΐτες της Μ. Ασίας, ενώ από το 1526 και μετά θα εισχωρήσουν στον Μπεκτασισμό οι Καλεντέρ και Κιζιλμπάσιδες διαμορφώνοντας ένα καινούργιο παρακλάδι. 

Η εισχώρηση αυτή θα σηματοδοτηθεί από τα προνόμια που είχε πάρει από τον Σουλτάνο ο Μπαλήμ για την ασυλία των μελών του. Οι διάφορες ομάδες που θα είχαν θεωρηθεί ως σχισματικοί και κινδύνευαν να διωχθούν από το Σουννιτικό κράτος, τώρα απέκτησαν το δικαίωμα του ασύλου στο πλαίσιο μιας σφαιρικής, ανεκτικής ομπρέλας της οργάνωσης των Μπεκτασήδων.

Οι μεταρρυθμίσεις του Μπαλήμ Σουλτάν στην οργάνωση και λατρευτική ζωή των Μπεκτασήδων, με χριστιανικά τελετουργικά πρότυπα, συνετέλεσαν στην παραπέρα προσέγγιση του Μπεκτασισμού προς το Χριστιανισμό και τη διαφοροποίησή του από το σουννιτικό Ισλάμ. 

Το γεγονός αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία για την επικράτηση του Μπεκτασισμού στο χώρο της Μικράς Ασίας, γιατί δημιούργησε τις βασικές προϋποθέσεις για την ύπαρξη κοινών γνωρισμάτων μεταξύ του Μπεκτασισμού και της Ορθοδοξίας. Τα κοινά αυτά γνωρίσματα, είτε αναφέρονταν σε σύμβολα και σε τύπους, είτε είχαν κοινό τελετουργικό ή δογματικό περιεχόμενο, συντελούσαν στο «κοινά παραδεκτό» μεταξύ των οπαδών των δύο θρησκευτικών ομάδων. Χαρακτηριστική είναι η καθιέρωση της αγαμίας που προαναφέρθηκε και δεν είχε υιοθετηθεί στα πρώτα χρόνια ανάμεσα στους Μπεκτασήδες.

Η εξέλιξη του Μπεκτασισμού με τις μεταρρυθμίσεις του Μπαλήμ Σουλτάν θα εδραιωθεί στο βιλαέτι της επαρχίας της Άγκυρας, της Σεβάστειας, της Λυκίας νοτιοδυτικά του Ικονίου, στις κουρδικές περιοχές και οριστικά στην περιοχή της Κριμαίας και τα Βαλκάνια. 

Η Αλβανία θα γνωρίσει τον Μπεκτασισμό, που θα υιοθετηθεί από τους κατοίκους της και οι παράλληλοι δρόμοι τους θα ταυτιστούν με την ιστορική τους ύπαρξη.

Η γνώση μας για τις μυστηριακές δοξασίες του Μπεκτασικού τάγματος είναι ελλιπής, όπως εξάλλου και για όλα τα μυστηριακά δόγματα, τα οποία κατά καιρούς εμφανίστηκαν στην ιστορία του πολιτισμού. Αναφέρθηκε, ακαθόριστα ωστόσο, ότι το Μπεκτασικό τάγμα διέσωσε πολλά προ-ισλαμικά θρησκευτικά στοιχεία, συνδεδεμένα με στοιχεία δανεισμένα από το Σαμανισμό. 

Υπάρχει η άποψη ότι ο Μπαλήμ Σουλτάν, πριν αναχωρήσει από την Θράκη για την Μικρά Ασία και πριν αναλάβει τη θέση του ηγουμένου στον μητροπολιτικό τεκέ των Μπεκτασήδων το 1501, πρέπει να είχε μελετήσει τον Ορφικό μυστικισμό. Δεν είναι τυχαίο, ισχυρίζονται νεότεροι ερευνητές, ότι πολλές από τις δοξασίες και μέρη από τις τελετές της λατρείας των Καβείρων θα υιοθετηθούν από τις μυστικές τελετές των Μπεκτασήδων.

Ο Μπεκτασισμός απετέλεσε ένα τρόπο ζωής του πιστού που ήταν αλληλένδετος με τη μουσική, το πιοτό, την ποίηση, τα όργανα και γενικά την χαρούμενη ζωή. Η θρησκευτική αυτή διάσταση είχε άμεσες συνέπειες στην ανθρώπινη ψυχή του πιστού.

O ουσιαστικός μεταρρυθμιστής του τάγματος Μπαλήμ Σουλτάν πέθανε το 1516 και ετάφη στον κεντρικό τεκέ των Μπεκτασήδων στην Καππαδοκία, ενώ το μαυσωλείο του αποτελεί μέχρι σήμερα τόπο προσκυνήματος των Αλεβήδων.