Παρασκευή 24 Ιουνίου 2022

Το "καλό" και το "κακό"...

Είναι γεγονός πως τις θρησκευτικές μας πεποιθήσεις τις διαμορφώνουμε στην παιδική μας ηλικία. Κυρίως υπό την επίδραση των μητέρων μας, που τις παλιότερες εποχές ήταν το πιο δεισιδαιμονικό και θρησκόληπτο κομμάτι της κοινωνίας μας. Οπότε μην απορείτε για το θέαμα και την κατάντια του θρησκευτικού και εκκλησιαστικού χώρου...
Κατά τη γνώμη μου οι άνθρωποι δεν πρέπει να βιάζονται να διαμορφώσουν θρησκευτικές πεποιθήσεις. Η κοσμοθεωρία που θα υιοθετήσουμε, αν υιοθετήσουμε, είναι έργο ζωής και δεν μπορεί να κλειδώνει απ' τα πρώτα μας χρόνια. 
Πρέπει πρώτα να διανύσουμε ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μας, να αποκτήσουμε αρκετές γνώσεις και εμπειρίες, να ζήσουμε καταστάσεις, προβλήματα και αδιέξοδα, και τότε έρχεται η ώρα να πάρουμε κάποιες σχετικές αποφάσεις. Που και πάλι δεν μπορεί να είναι οριστικές. Η ζωή έχει πολλές στροφές. Και οφείλουμε να είμαστε διαρκώς ανοιχτοί σε αναθεωρήσεις...
Προσωπικά, έχω πάψει πλέον να ασχολούμαι με αυτό που λέμε "Θεό". Δεν τον βρήκα πουθενά στη ζωή μου. Οι εμπειρίες μου δεν έχουν καμία σχέση με τον "θεό" όπως μου τον έμαθαν και όπως τον περιγράφει η θρησκεία και η εκκλησία της χώρας μου. Αλλά ούτε και στις άλλες θρησκείες βρήκα κάτι "αληθινό" για μένα, που να αγγίζει και να κουμπώνει στην προσωπική μου πορεία. 
Αντίθετα, έρχομαι πάντα αντιμέτωπος με δυο αόριστες και απρόσωπες δυνάμεις, του "καλού" και του "κακού". Αυτές οι δυνάμεις έχουν περίπου την ίδια ισχύ, συνυπάρχουν μέσα σε όλα τα όντα και τα φαινόμενα. Αλλά και αλληλοκαλύπτονται. Κάθε καλό έχει και την κακή του πτυχή, και κάθε κακό την καλή του πλευρά. 
Οι δύο αυτές δυνάμεις βρίσκονται σε διαρκή ανταγωνισμό. Και μας δημιουργούν τα μεγαλύτερα εσωτερικά διλήμματα. Η κάθε μία παλεύει να μας κερδίσει κι εμείς βολοδέρνουμε ανάμεσά τους. Είναι αυτό που κάποιοι ονομάζουν "καλό και κακό εαυτό". Άλλοι το αποκαλούν "θεό" και "διάβολο". Υπάρχουν πολλές ονομασίες που ουσιαστικά δηλώνουν το ίδιο πράγμα.
Μετά θάνατον ζωή δεν υπάρχει. Ας μην κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας. Δεν είμαστε αιώνιοι επειδή απλά το θέλουμε. Εδώ είναι η κόλαση και ο παράδεισος. Κι έχει να κάνει απ' τη στάση μας απέναντι σε αυτό το δίπολο: το "καλό" και το "κακό". Είμαστε ελεύθεροι να επιλέξουμε τον δρόμο μας. Κάθε επιλογή έχει και τις συνέπειές της. Θετικές και αρνητικές. Ο καθένας ας τα βάλει κάτω κι ας πορευτεί ανάλογα...

Παρασκευή 17 Ιουνίου 2022

Έναν καλό λόγο...


 

Σε μια σπηλιά που έχει πρόχειρα διαμορφωθεί σε μικρό ασκητικό κελάκι, συναντώ έναν χαρούμενο άνθρωπο με τριμμένο ρασάκι. Κάνω σαν τους παλιούς περιφερόμενους προσκυνητές. Ζητάω την ευχή του και μπαίνω αμέσως στο ψητό: "Πάτερ, πες μου μια κουβέντα πνευματική". 
Εκείνος με κοιτάει απ' την κορυφή ως τα νύχια. Ίσως φοβάται μην τον περιπαίζω. Διαπιστώνει την ειλικρινή μου πρόθεση και μου λέει:
"Έλεγξε τις σκέψεις σου, συγκράτησε τη γλώσσα σου, υπέταξε τα ένστικτά σου, να 'χεις έναν καλό λόγο για όλους και κάνε έργα που αντέχουν στο φως της ημέρας"...

Παρασκευή 10 Ιουνίου 2022

Αλίμονο αν δούμε τη ζωή ως ... βασανιστήριο!

 

Υποτίθεται πως ο Θεός είναι αυτάρκης. Συνεπώς δεν έχει ανάγκη την αγάπη και τις υπηρεσίες μας. Δεν χρειάζεται δορυφόρους, υμνητές, κόλακες. Ούτε μπορεί να θυμώνει με όσους δεν τον πιστεύουν, τον υβρίζουν ή δεν τηρούν τις εντολές του. Αυτά είναι παιδιαρίσματα. Δεν ταιριάζουν σε κανέναν σοβαρό άνθρωπο. Πόσο μάλλον στον Θεό...
Σωστά το είχε πει κάποιος σπουδαίος, δεν θυμάμαι το όνομά του: "Πρέπει να απομακρυνθείς από τον παραδοσιακό θεό για να πλησιάσεις το θείον"!
Ο Βουδισμός τα πήγε καλά μέχρι κάποιο σημείο. Ξεκίνησε ως αίρεση του Ινδουισμού και εξελίχθηκε σε μια μεγάλη θρησκεία χωρίς συγκεκριμένο θεό. Αλλά στην πορεία κάπου έχασε την μπαλίτσα. Κατέληξε σε μια απαισιόδοξη θεώρηση της ζωής. Ίσως επειδή αναπτύχθηκε σε γεωγραφικές περιοχές που οι άνθρωποι ζούσαν κυριολεκτικά σε άθλιες συνθήκες. Που απ' τη γέννησή τους δεν είχαν καμία ελπίδα βελτίωσης. Μόνο συμφορές και δυστυχία τους περίμεναν.
Έτσι, έφτασε στο σημείο ο Βουδισμός να θεωρεί τη ζωή πόνο. Ήταν ένας διαρκής πόνος αφού οι ανθρώπινες επιθυμίες δεν μπορούσαν να εκπληρωθούν. Και όσες εκπληρώνονταν τελικά δεν προσέφεραν την αναμενόμενη ικανοποίηση.
Οπότε, το ζητούμενο είναι να ξεριζώσουμε κάθε επιθυμία. Μόνο αυτή είναι η οδός που οδηγεί στη Νιρβάνα. Η ζωή δεν έχει αυτοτελή αξία. Και οι μικροχαρές της δηλητηριάζονται από τη συντομία της.

Παρασκευή 3 Ιουνίου 2022

Θρησκεία και θρησκευτικότητα...

  

Περιδιαβαίνοντας σε κάποια γνωστά, αλλά κυρίως άγνωστα, ασκηταριά  διαπιστώνω πιο ξεκάθαρα τη μεγάλη διαφορά της θρησκείας και της θρησκευτικότητας. 

Οι αναχωρητές μοναχοί μάλλον απαξιώνουν τη θρησκεία και όλα της τα συστατικά: δόγματα, τελετουργίες, τυποποιημένης ηθικές συνταγές κ.λπ. 
Οι άνθρωποι αυτοί είναι μάλλον θιασώτες της θρησκευτικότητας. Στρέφονται προς τα μέσα. Φιλοσοφούν γενικά τη ζωή. Ο Θεός τους είναι πανταχού παρών. Μπορεί να πιστεύουν πως ο άνθρωπος επιζεί μετά τον σωματικό θάνατο, αλλά δεν συμβιβάζονται με την ιδέα ενός Θεού που ανταμείβει ή τιμωρεί τα δημιουργήματά του.
Κάποιος ασκητής με έξυπνα μάτια μού το διευκρινίζει: "Δεν κάνω ό,τι κάνω για να πάω στον παράδεισο ή για να αποφύγω την κόλαση. Το κάνω αποκλειστικά για να δώσω χαρά στον Ιησού, ή, έστω, για να μην το λυπήσω"!
Η θρησκευτικότητα είναι μια ιδιάζουσα ψυχολογική λειτουργία. Συγγενεύει στενά με τον μυστικισμό. Οι "μυστικοί" όλων των θρησκειών δεν ποθούν τα "αγαθά του παραδείσου". Αλλά τη μοναδική εμπειρία της ένωσής τους με τον Θεό. 
Περιφρονούν την πρακτική ευσέβεια, τα κούφια λόγια, τη βαρύγδουπη αγαπολογία, τα φιλοσοφικώς διατυπωμένα δόγματα, τον ορθολογισμό και τα λογικά επιχειρήματα.

Παρασκευή 27 Μαΐου 2022

Στα έργα εμίρηδες, στα λόγια κακομοίρηδες...

 


Περιδιαβαίνοντας τα ρούσικα μοναστήρια βλέπεις συχνά κάτι παράξενους τύπους, κουρελήδες, αμίλητους, αντικοινωνικούς που εμφανίζονται και εξαφανίζονται ξαφνικά, παρακολουθούν κάποιες ακολουθίες, κοιμούνται όπου βρουν μια σπιθαμή γης και τρέφονται με ελάχιστες ποσότητες.
Αυτούς τους ανθρώπους τους ευλαβούνται πολύ οι Ρώσοι. Τους αποκαλούν "δια Χριστόν σαλούς", και τους τιμούν ως ζωντανούς αγίους. Βέβαια, κάτι ανάλογο συμβαίνει, π.χ., και με τους Ινδούς γιόγκι. Τα δοχεία είναι συγκοινωνούντα.
Η "δια Χριστόν σαλότητα" είναι μια περίεργη και πολύπλοκη διάσταση της θρησκείας. Κατά τη γνώμη μου ούτε εδώ πρωτοτύπησαν οι Χριστιανοί. Απλά μιμήθηκαν τους κυνικούς φιλοσόφους οι οποία αντέγραψαν τους Ινδούς γυμνοσοφιστές. Να τος πάλι ο ομφάλιος λώρος...
"Δια Χριστόν σαλός" θεωρείται ο ασκητής που δεν είναι τρελός αλλά παριστάνει τον τρελό προκειμένου να τελειοποιηθεί στην ταπείνωση. Ακόμα κι αν έχει κάποια χαρίσματα (προορατικό, ιαματικό, προφητικό κ.λπ.) όχι μόνο δεν τα επιδεικνύει και δεν τα διαφημίζει, αλλά προσπαθεί να τα κρύψει κι απ' τον ίδιο του τον εαυτό.
Ο πραγματικός "δια Χριστόν σαλός" δεν θέλει να τον αποκαλούν "γέροντα" αλλά "τρελό" και "βλαμμένο". Δεν θέλει να τον προσκυνούν, αλλά να του πετούν πέτρες. Δεν επιζητεί τιμές, δόξες, δώρα. Προτιμάει να του κρεμάνε κουδούνια και να τον αποστρέφονται.
Οι "δια Χριστόν σαλοί" προσπαθούν να αποδείξουν πόσο μάταια και ανούσια είναι αυτά για τα οποία εμείς οι κοσμικοί αναλώνουμε και καταστρέφουμε τις ζωές μας. Αλλά νομίζω πως το κάνουν με λάθος τρόπο. Το μήνυμα που θέλουν να περάσουν θα είχε πολύ μεγαλύτερη αξία αν η εμφάνισή τους και η όλη συμπεριφορά τους ήταν λίγο πιο μετρημένη. 
Αν εγώ έβλεπα έναν άνθρωπο να αδιαφορεί για τα εγκόσμια αλλά να παραμένει χαμογελαστός, ευτυχισμένος και σχετικά καθαρός σίγουρα θα προβληματιζόμουν περισσότερο. Αλλά όταν βλέπεις ένα αγρίμι που λόγω της βρόμας δεν μπορείς καν να τον πλησιάσεις, λογικό είναι να απορρίπτεις και το μήνυμα και τον τρόπο ζωής του.
Και μια τελευταία παρατήρηση. Διαπιστώνω πως κάποιοι μεγαλόσχημοι της Εκκλησίας μας γράφουν βιβλία αποθεωτικά για τους "δια Χριστόν σαλούς". Για σταθείτε λίγο ρε παιδιά. Αν είναι όπως τα λέτε, γιατί εσείς κάνετε τα εντελώς αντίθετα; 
Ένας μητροπολίτης έχει γράψει και σχετικό βιβλίο: "Άγιον Όρος - Το υψηλότερο σημείο της γης". Που αν το διαβάσεις σε υποβάλλει τόσο πολύ που λες... αύριο κι όλας φεύγω για μοναχός στ' Αγιονόρος. 
Αλλά αμέσως αλλάζεις γνώμη όταν έρχονται κάποιες δεύτερες σκέψεις. Αναρωτιέσαι, π.χ., γιατί αφού είναι όλα τόσο τέλεια και ιδανικά κει πάνω, ο συγγραφέας δεν έκατσε ούτε εννέα μήνες; Γιατί έσπευσε να κατέβει στην Αθήνα; Και γιατί επεδίωξε τεχνηέντως να καταλάβει και μεγάλη μητρόπολη της Αττικής; Κατά τα άλλα τα εγκώμια για τους "δια Χριστόν σαλούς" μας μάραναν.... 

Παρασκευή 20 Μαΐου 2022

Γεροντάδες-ιατροί;

 


Το πρωινό που επισκέφτηκα το μοναστήρι κυριαρχούσε ένα συγκεκριμένο θέμα στα πηγαδάκια των πιστών. Κάποιος πατέρας μίλησε με τον διάσημο γέροντα, του ανέφερε ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας που αντιμετώπιζε ο μικρός του γιος και ζήτησε ευλογία για να χειρουργηθεί, όπως του είχαν υποδείξει οι θεράποντες γιατροί. 
Ο γέροντας, γενικά, δεν είναι εχθρός της επιστήμης και της ιατρικής. Ακόμα και στο ζήτημα του εμβολιασμού πήρε φιλελεύθερη στάση. Ζήτησε από τα πνευματικοπαίδια του να πληροφορηθούν σχετικά και να αποφασίσουν μόνοι τους και ανεπηρέαστα από εξωτερικούς παράγοντες.
Όμως στη συγκεκριμένη περίπτωση ο γέροντας ήταν απόλυτος. Απαγόρευσε στον πατέρα να επιτρέψει την εγχείρηση του παιδιού του. Και του υπέδειξε να συνεχίσει τη φαρμακευτική αγωγή και σε λίγους μήνες θα γινόταν καλά.
Η συντριπτική πλειοψηφία των πιστών αποδέχθηκε τη συμβουλή του γέροντα. Θεωρούν πως επικοινωνεί με τον Θεό, άρα έχει κάποια άνωθεν πληροφορία για το συγκεκριμένο ζήτημα.
Όμως τα πράγματα είναι πολύ σοβαρά. Αλήθεια, τι θα συμβεί αν το παιδάκι πεθάνει; Πώς μπορεί ένας άνθρωπος χωρίς ιατρικές γνώσεις να δίνει μια τόσο κρίσιμη συμβουλή; Αν το καλοσκεφτείς ανατριχιάζεις. 
Προφανώς και δεν θέλω να μάθω την εξέλιξη της υπόθεσης. Αν η εγχείρηση τελικά δεν γίνει, κανείς δεν θα μάθει αν θα είχε ή όχι επιτυχία. Αλλά αν ακολουθηθεί η οδηγία του γέροντα όλοι θα ξέρουν ποιος θα ευθύνεται αν έχουμε άσχημη εξέλιξη. Ή μήπως θα φταίει ο Θεός ή ο ασύρματος επικοινωνίας Θεού-γέροντα;

Παρασκευή 13 Μαΐου 2022

Χριστιανισμός και Αρχαία Μυστήρια (ΙΒ')

 

Για λόγους πλουραλισμού οφείλουμε να αναφέρουμε και την αντίθετη άποψη. Σύμφωνα με την οποία οι ομοιότητες των αρχαίων μυστηρίων με τη χριστιανική θρησκεία είναι εντελώς επιφανειακή και ασήμαντη.
Οι υποστηριχτές της παραθέτουν κυρίως τρία επιχειρήματα. Ο Χριστιανισμός είναι:
Α) Μυστήριο της αποκάλυψης του ενός θεού. Εδώ εμείς απλώς αναφέρουμε πως κανένα από τα αρχαία μυστήρια δεν θεωρούνταν αποκλειστικά ανθρώπινο δημιούργημα. Όλα ήταν προϊόντα "θείας αποκάλυψης". Όσο για τον χριστιανικό μονοθεϊσμό θα αρκεστούμε να θυμίσουμε πως, πρώτον, δεν είναι απόλυτος, καθώς είναι τριαδικός. Δεύτερον, το πρότυπο του απόλυτου μονοθεϊσμού το βρίσκουμε στον ιουδαϊσμό αλλά και στην λατρεία του (ενός) θεού-ήλιου. Και, εν πάση περιπτώσει, στην ύστερη αρχαιότητα ο κλασικός πολυθεϊσμός υποχωρεί σταθερά χάριν του λεγόμενου ενοθεϊσμού.
Β) Μυστήριο του ηθικού νόμου. Η προσπάθεια του χριστιανισμού να μονοπωλήσει την ηθική δεν τεκμηριώνεται ιστορικά. Οι αρχαίοι μύστες ήταν υποχρεωμένοι να επιδεικνύουν αρετή, δικαιοσύνη, εγκράτεια και τιμιότητα. Οι δόκιμοι περνούσαν από εξονυχιστικό έλεγχο του βίου τους και δεν προχωρούσαν στο επόμενο στάδιο αν είχαν διαπράξει κάποιο σοβαρό έγκλημα. Βέβαια, οι χριστιανοί συνήθως ταυτίζουν την ανηθικότητα με το σεξ. Οπότε είναι λογικό να θεωρούν π.χ. ανήθικες κάποιες ιερές τελετές προς τιμήν των θεοτήτων της γονιμότητας που περιλάμβαναν και σεξουαλικές συνευρέσεις των συμμετεχόντων. Όμως τότε όχι μόνο δεν θεωρούνταν πράξεις ανήθικες, αλλά, αντιθέτως, θεάρεστες. Φυσικά υπήρχαν και μυστηριακές λατρείες που απαιτούσαν και την απόλυτη σεξουαλική αποχή, μέχρι σημείου να επιβάλλουν τον αυτοευνουχισμό.
Γ) Μυστήριο της λύτρωσης μέσω της χάρης. Εδώ σηκώνουμε τα χέρια. Και πάλι οι χριστιανοί εντελώς αυθαίρετα προσπαθούν να μονοπωλήσουν την έννοια της λύτρωσης. Οι οποίες είναι το κυρίαρχο στοιχείο στα αρχαία μυστήρια. Σε αυτά αναπαρίσταται ο θάνατος, η ταφή και η ανάσταση ενός θεού ή ημίθεου και οι πιστοί, μέσω της συμμετοχής τους σε αυτά, λυτρώνονταν από το άγχος του θανάτου και, δευτερευόντως, από τη δραματική διάσταση του παρόντος βίου. Παράλληλα, τρώγοντας (συνήθως ωμό) το κρέας του ιερού σφαγείου (που συμβόλιζε τον θανόντα και αναστάντα θεό) ενώνονταν μαζί του και οικειοποιούνταν τις δυνάμεις του.