Θρησκεία και επιστήμη (Γ') - Αν δεν αποδέχεσαι τη λογική, τότε δεν την επικαλείσαι!)

 

Όπως έχουμε ξαναπεί, τα ιερά βιβλία των θρησκειών γράφτηκαν πριν πολλούς αιώνες. Φυσικό και λογικό είναι να απηχούν τα επιστημονικά δεδομένα εκείνων των εποχών. Επόμενο ήταν οι τότε άνθρωποι να θεωρούν πως ο ήλιος κινείται γύρω από τη γη, πως η γη είναι σταθερή και επίπεδη σαν ταψί, πως τα όνειρα είναι επισκέψεις πνευμάτων, πως ο ουρανός είναι ένας πολυεπίπεδος γαλάζιος θόλος κ.λπ.

Το παράξενο δεν είναι πως οι τότε άνθρωποι είχαν αυτές τις πεποιθήσεις. Δεν μπορούσαν να πιστεύουν κάτι διαφορετικό. Το πρόβλημα ξεκινάει από τη στιγμή που αυτά τα βιβλία θεωρούνται κάτι σαν θεόσταλτα και θεόπνευστα. Εννοείται πως ότι προέρχεται ή εμπνέεται απ' τον Θεό δεν μπορεί να είναι λάθος.

Όταν όμως η επιστήμη άρχισε να ερμηνεύει τα φυσικά φαινόμενα και να επιλύει τα μυστήρια της φύσης και του σύμπαντος, οι θρησκείες βρέθηκαν σε αδιέξοδο. Έπρεπε διαρκώς να απολογούνται και να προσπαθούν να ανατρέψουν τα επιστημονικά δεδομένα.

Αρχικά οι εκπρόσωποι της εκκλησίας ήταν πολύ επιθετικοί. Γιατί είχαν μεγάλη εξουσία και τους έπαιρνε. Σταδιακά όμως άρχισαν να μαλακώνουν και να βάζουν νερό στο κρασί τους. Σταμάτησαν ακόμα και να επιχειρούν να αποδείξουν με λογικά επιχειρήματα την ύπαρξη του Θεού. Γιατί κατάλαβαν το αυτονόητο. Πως είναι αντίφαση να ισχυρίζεσαι πως η πίστη είναι ανώτερη της λογικής, αλλά να προσπαθείς να θεμελιώσεις την πίστη σε λογικά επιχειρήματα.

Η σύγχρονη θεολογία κάπου ισορρόπησε τις άλλοτε εχθρικές σχέσεις της με τη θρησκεία. Διατύπωσε την άποψη πως θρησκεία και επιστήμη δεν συγκρούονται γιατί είναι μεγέθη ασύμπτωτα. Η μεν επιστήμη απαντάει στο "πώς" της δημιουργίας ενώ οι θρησκείες στο "ποιος"...

Καταδικάζει τον πλούτο ο Χριστιανισμός; (ΙΒ' - Πόσο άξιζαν τα δώρα των Μάγων;)

 

Όπως έχουμε ήδη πει, στην Καινή Διαθήκη δεν θεμελιώνεται πως ο Θεός ανταμείβει με υλικό πλούτο τους ευσεβείς, ούτε ότι η διάκριση πλούσιων και φτωχών είναι θέλημα του Θεού και εντάσσεται στην τάξη του κόσμου που εκείνος θέλησε.

Υπάρχου όμως και ορισμένα χωρία που πολλοί τα παρερμηνεύουν. Ας δούμε μερικά:

1) Να ζητάτε πρώτα τη Βασιλεία του Θεού και όλα τα υπόλοιπα θα σας δοθούν. 

Εδώ υπάρχει μια υποψία σύνδεσης της αρετής με τις υλικές απολαύσεις. Όμως το "όλα τα υπόλοιπα" ("πάντα ταύτα" στο πρωτότυπο) δεν αναφέρεται ούτε σε υλικές απολαυές ούτε σε υλικό πλούτο. Αφορά τα απολύτως απαραίτητα για την συντήρηση και επιβίωση του ανθρώπου αγαθά. Η ευσέβεια συνδέεται με την εξασφάλιση της αυτάρκειας και της αξιοπρεπούς διαβίωσης και τίποτα περισσότερο.

2) Όποιος εγκατέλειψε σπίτια, συγγενείς, γονείς, παιδιά και κτήματα για χάρη του Κυρίου και του Ευαγγελίου, θα λάβει εκατονταπλάσια και στην παρούσα και στη μέλλουσα ζωή.

Κι αυτό το χωρίο δεν αναφέρεται στον πλουτισμό των πιστών. Ο Θεός δεν προτείνει μια συμφέρουσα εμπορική συναλλαγή. Εννοεί πως όσοι γίνουν ενεργά και ζωντανά μέλη της εκκλησίας θα βρουν στους κόλπους της χιλιάδες νέους "αδελφούς" και "πνευματικούς συγγενείς". Και σε κάθε στιγμή ένδειας και ανάγκης θα υπάρχουν στη διάθεσή τους πολλαπλάσιοι οικονομικοί πόροι για να τους βοηθήσουν στην επιβίωση. Είναι αυτό ακριβώς που συνέβη στους Αποστόλους. Τα εγκατέλειψαν όλα και όπου πήγαιναν οι καρδιές, τα σπίτια και τα πουγκιά ήταν ορθάνανοιχτα γι' αυτούς.

3) Κάποιοι επικαλούνται τα πλούσια δώρα που προσέφεραν οι μάγοι στον νεογέννητο Ιησού ως περίπτωση "θεόσταλτου πλούτου". Φυσικά δεν γνωρίζουμε την αξία των δώρων. Πιθανός να ήταν μόνο συμβολική. Αλλά και πραγματική να ήταν, η Αγία Οικογένεια δεν πλούτησε. Γι' αυτό και τόσο ο Ιωσήφ όσο και ο ίδιος ο Ιησούς ασκούσαν το επάγγελμα του χτίστη...

4) Κάποιοι αναφέρουν την Παραβολή των Ταλάντων ως απόδειξη πως ο Θεός μοίρασε με άνισο τρόπο τα υλικά αγαθά. Όμως τις παραβολές δεν πρέπει να τις ερμηνεύουμε κατά λέξη. Άλλωστε στην παραβολή αυτή γίνεται λόγος για "τόκο". Προφανώς η έκφραση είναι μεταφορική, καθώς στον χριστιανισμό ο έντοκος δανεισμός απαγορεύεται. Η παραβολή αναφέρεται στις έμφυτες ψυχοσωματικές ικανότητες των ανθρώπων. Που οφείλουν να τις καλλιεργήσουν και να τις αυξήσουν για χάρη του γενικού κι όχι του ατομικού συμφέροντος.

Ο Χριστιανισμός στηρίζει τη δουλεία;

 

 

Έχουμε πολλές φορές τονίσει πως τα ιερά βιβλία των χριστιανών δεν είναι θεόπνευστα και δεν γράφτηκαν ούτε από τα πρόσωπα ούτε στην εποχή που ισχυρίζονται οι Χριστιανοί. 

Είναι κείμενα που διαμορφώθηκαν σταδιακά μέσα στους πρώτους τρεις αιώνες, απηχούν διαφορετικές παραδόσεις και εξυπηρετούν ποικίλες σκοπιμότητες που σήμερα είναι μερικές φορές δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να τις εντοπίσουμε.

Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η επιστολή προς Εφεσίους, που σύμφωνα με τη χριστιανική δοξασία γράφηκε από τον Παύλο.

Είναι μια επιστολή που απευθύνεται στους δούλους, που εκείνη την περίοδο ήταν ασφαλώς πολυάριθμοι. Εννοείται πως τα προβλήματα που οι δούλοι δημιουργούσαν στα αφεντικά τους ήταν επίσης σημαντικά. Εκτός από τις τοπικές μαζικές εξεγέρσεις, είχαμε συχνές αποδράσεις, κλοπές, σαμποτάζ, ακόμα και πυρπόλυση και σφαγή των αφεντικών και των επιστατών τους.

Έπρεπε λοιπόν να βρεθεί κάποιος τρόπος να ηρεμήσουν τα πνεύματα. Οι θανατικές ποινές και το βούρδουλα δεν αρκούσαν. Οπότε έρχεται να καλύψει το κενό η θρησκεία. 

Αυτός που έγραψε τη συγκεκριμένη επιστολή σίγουρα δεν είναι ο Παύλος, σίγουρα βρίσκεται εκτός του χριστιανικού πνεύματος και σίγουρα εξυπηρετεί σαφώς ευδιάκριτη πολιτική σκοπιμότητα.

Τι διαβάζουμε λοιπόν στην επιστολή; Σαφή εντολή στους δούλους να υπακούουν τους κυρίους τους. Να εκτελούν το καθήκον τους με ευθύτητα και ειλικρίνεια. Να εργάζονται παραγωγικά και όχι μόνο όταν τους βλέπει ο αφέντης τους. Και το κορυφαίο: Να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σαν να υπηρετούν τον ίδιο τον Κύριο!

Πιο ξεκάθαρο μήνυμα υπέρ της δουλείας και πιο μεγάλο "πλυντήριο" του δουλοκτητικού συστήματος δεν είναι εύκολο να βρει κανείς στην παγκόσμια γραμματεία...

 

Καταδικάζει τον πλούτο ο Χριστιανισμός; (ΙΑ' - Ο Θεός μοιράζει σταυρούς κι όχι πλούτη!)

 

Ένα από τα μεγαλύτερα άγχη της χριστιανικής θεολογίας ήταν να γεφυρώσει το μεγάλο χάσμα και τις αντιφάσεις μεταξύ Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. 

Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες πολλών μορφωμένων και ταλαντούχων θεολόγων, δεν συμαζεύονται τα ασυμάζευτα. Πώς να το κάνουμε δηλαδή; Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους. Πώς να πείσεις τους σκεπτόμενους ανθρώπους ότι αυτά τα δύο πράγματα μπορούν να δέσουν σε μια ενιαία Ιερή Βίβλο;

Κι ας έλθουμε στο θέμα μας. Στην Καινή Διαθήκη δεν θα συναντήσουμε ούτε έναν υπαινιγμό για προέλευση του πλούτου απ' τον Θεό. Από πουθενά δεν ποροκύπτει πως ο Θεός και θέλει και συνεργεί ώστε κάποιοι άνθρωποι να πλουτίσουν. Ούτε συναντάμε την τόσο συνήθη στην Παλαιά Διαθήκη υπόσχεση του Θεού "Έλα και θα σου δώσω υλικές απολαύσεις!".

Στην Καινή Διαθήκη ο Θεός δεν μοιράζει πλούτη αλλά σταυρούς. Δεν αυξάνει την παραγωγή, τα υποστατικά, τους δούλους και την τεκνοποιία των πιστών. Αντίθετα δίνει εντολή όσα έχουμε να τα μοιράσουμε και να τον ακολουθήσουμε μόνο με τον χιτώνα που φοράμε. Ακόμα και τους συγγενείς μας προτρέπει να απαρνηθούμε...

Στα μάτια του Θεού της Καινής Διαθήκης όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι και παιδιά του. Και δεν δείχνει διατεθειμένος να τους παρέχει τίποτα παραπάνω από τον επιούσιο άρτο. 

Αγανακτεί όμως με την ανρθώπινη πλεονεξία και με κάθε μορφή άνισης κατανομής των βιοτικών αγαθών...

Θρησκεία και επιστήμη (Β') - Η επιστήμη πρέπει να είναι "αιρετική"!

 

Στον Μεσαίωνα, στην Αναγέννηση αλλά και στους νεότερους χρόνους θα βρούμε τις πιο γνωστές εξάρσεις της αντιπαράθεσης θρησκείας και επιστήμης: Η ηλιοκεντρική θεωρία του Κοπέρνικου, η δίκη του Γαλιλαίου, η θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου, η ψυχαναλυτική θεωρία του Φρόυντ, ο διαλεκτικός υλισμός των Μαρξ-Έγκελς, οι ανακαλύψεις της παλαιοντολογίας και κοσμολογίας, τα σύγχρονα επιτεύγματα της γενετικής και της νευροεπιστήμης...

Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη αφού η θρησκεία ενσωματώνει όλες τις φαντασιώσεις και ανασφάλειες του ανθρώπου. Ενώ η επιστήμη αγωνίζεται να ξεπεράσει τον μύθο και τον φόβο με όπλο τη γνώση. Βέβαια η ανθρώπινη ανωριμότητα εκδηλώνεται και στον χώρο της επιστήμης. Δεν πρέπει να υποτιμούμε τα φαινόμενα θρησκειοποίησής της. Οπότε κινδυνεύουμε να πέσουμε απ' τον έναν μεσαίωνα σε έναν άλλον. Η επιστήμη πρέπει να είναι πάντα "αιρετική"...

Ο Βούδας, ο Ιησούς κι ο Μωάμεθ δεν ήταν επιστήμονες ούτε συναναστρέφονταν με επιστήμονες. Και το δυνατό τους σημείο δεν ήταν η λογική. Αλλά χωρίς την επιστήμη και τη λογική ο άνθρωπος δεν προοδεύει. Μένει σπηλαιόβιος και σκητόβιος. Ίσως γι' αυτό οι θρησκείες θεωρούν άγιους τέτοιους ανθρώπους...

Ειδικά ο χριστιανισμός αντέδρασε έντονα κατά του Διαφωτισμού και των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης που σκόπευαν στην υποβάθμιση της πίστης και στην κυριαρχία του Λόγου. Η Εκκλησία δεν εγκρίνει τη δράση και διώκει τους φωτισμένους λόγιους του 18ου και 19ου αιώνα, κι ας ήταν οι περισσότεροι μέλη της, όπως ο Ευγένιος Βούλγαρης, ο Θεόφιλος Καϊρης κ.λπ.

Ο Χαλίφης που δίωκε τον ... ανορθολογισμό!

 

Ο Αλ-Μαμούν ήταν χαλίφης της Βαγδάτης και έζησε περίπου στο 820 μ.Χ. Ήταν αναμφίβολα πολύ σκληρός ηγεμόνας. Και διεξήγαμε πολλές και επιτυχείς εκστρατείες κατά του Βυζαντίου. Μάλιστα, σε μία από αυτές, σε ηλικία 47 ετών, έχασε και τη ζωή του.

Το παράξενο με τον συγκεκριμένο χαλίφι ήταν πως, αν και πιστός μουσουλμάνος, υπήρξε πολύ προοδευτικός για την εποχή του. Μέχρι παρεξηγήσεως...

Έλεγε πως μια νύχτα είδε στον ύπνο του τον Αριστοτέλη που του είπε πως η γνώση και η σοφία δεν έχουν σύνορα, φυλή ή εθνότητα και τυχόν αποκλειμός των ιδεών σημαίνει αποκλεισμό από το βασίλειο του Θεού. Κάπως έτσι ο Μαμούν έγινε υπέρμαχος της γνώσης, της μόρφωσης και της παιδείας και ίδρυσε στη Βαγδάτη τον "Οίκο της Σοφίας".

Όταν κάποτε πληροφορήθηκε πως στην πυραμίδα της Γκίζας ήταν κρυμμένοι χάρτες και διαγράμματα της γης και των άστρων, πήρε μαζί του κουστωδία μηχανικών και επιστημών και έφυγε για την Αίγυπτο... Μια άλλη φορά, όταν είχε νικήσει τους Βυζαντινούς, δεν ζήτησε ως πολεμική αποζημίωση χρήματα, αλλά ένα αντίτυπο της αστρονομίας του Πτολεμαίου...

Το εκπληκτικότερο ίσως ήταν πως δημιούργησε μια "Ιερά Εξέταση", με την εντελώς αντίθετη μορφή από αυτή των Χριστιανών. 

Ο Αλ-Μαμούν ήταν θαυμαστής του Αριστοτέλη και της λογικής του. Οπότε αποφάσισε να ιδρύσει ειδική αστυνομία που θα δίωκε τον ανορθολογισμό. Στα πλαίσια αυτά κάλεσε όλους τους διοικητές των επαρχιών του να συγκεντρώσουν όλους τους λογίους της περιοχής τους και να τους υποχρεώσουν να ομολογήσουν πως το Κοράνι είναι δημιούργημα κι όχι λόγος του Θεού!

Καταδικάζει τον πλούτο ο Χριστιανισμός; (Ι' - Να ζούμε λιτοδίαιτα, αλλά όχι και να λιμοκτονούμε!)

 

Έχουμε ήδη πει πως στην Παλαιά Διαθήκη υπάρχουν αρκετά σημεία απ' τα οποία μπορεί να συναχθεί ότι ο υλικός πλούτος είναι θεία επιβράβευση της ευσέβειας των ανθρώπων. Όμως, όπως συμβαίνει με κάθε ανθρώπινο δημιούργημα, δεν λείπουν και σε αυτό το θρησκευτικό βιβλίο τα αντιφατικά μηνύματα.

Οι Προφήτες είναι αναμφισβήτητα οι πνευματικότερες φυσιογνωμίες της Παλαιάς Διαθήκης. Και στο κήρυγμά τους κυριαρχεί το κοινωνικό στοιχείο. Οι ίδιοι είναι πάμπτωχοι και αναδεικνύονται σε σφοδρούς πολέμιους κάθε στυγνής εξουσίας που κατά κανόνα πάει πακέτο με τον πλούτο. 

Η φωνή των Προφητών μαστιγώνει την υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας και πλούτου, υπερασπίζεται κάθε αδικούμενο και καταπιεσμένο και καλεί τον προδομένο και παραστρατημένο λαό σε μετάνοια. Δια της έμπρακτης μετανοίας θα ευαρεστήσουν τον Θεό και θα λάβουν για αντάλλαγμα ειρήνη και ευημερία.

Όμως η ευημερία αποκτά σταδιακά μια διάσταση λιγότερο υλική και περισσότερο πνευματική. Ο Ψαλμωδός λέει πως πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν, όσοι όμως προσπαθούν να εφαρμόσουν τις θείες εντολές δεν θα στερηθούν κανενός αγαθού. Φυσικά, αυτή τη φράση μπορεί καθένας να την ερμηνεύσει όπως θέλει. 

Κατά την προσωπική μας όμως άποψη ο ψαλμωδός δεν αναφέρεται σε υλικά αγαθά. Οι ενάρετοι άνθρωποι δεν πρόκειται να στερηθούν των εσωτερικών και πνευματικών αγαθών. Γιατί αυτά δεν μπορεί κανείς ούτε να τους τα κλέψει ούτε να τους τα αρπάξει.

Στην Καινή Διαθήκη ο Ιησούς είναι σαφής: Να ζητάτε κυρίως τη Βασιλεία των Ουρανών και να υπηρετείτε τη Δικαιοσύνη. Και τότε θα σας δοθούν και τα υλικά αγαθά. 

Αλλά προφανώς αναφέρεται στα απολύτως αναγκαία για την αξιοπρεπή διαβίωσή μας. Σε καμιά περίπτωση δεν υπονοεί σώρευση πλούτου και θησαυρισμό. Μην ξεχνάμε πως στην Κυριακή Προσευχή ζητούμε μόνο τον άρτο τον επιούσιον. 

Και για να ξαναγυρίσουμε στην Παλαιά Διαθήκη, ας θυμηθούμε πως στον Προφήτη Ηλία ο κόρακας έφερνε μόνο το καθημερινό ψωμί, όχι αστακομακαρονάδες και γαμοπίλαφα. Και στον ισραηλιτικό λαό που ο Θεός έθρεφε με το μάννα, έδωσε τη σαφή και ρητή εντολή να μην μαζεύουν περισσότερη τροφή απ' όση χρειάζονται καθημερινά...