Χριστιανισμός και Αρχαία Μυστήρια (ΙΑ')

 

Στα χριστιανικά ευαγγέλια διαβάζουμε πως ο σπόρος πρέπει να πεθάνει, δηλαδή να θαυτεί στη γη για να αναστηθεί, δηλαδή να βλαστήσει. Αυτή ακριβώς είναι και η κεντρική ιδέα των Ελευσίνιων Μυστηρίων. Όπως αναγεννάτε ο σπόρος, έτσι ακριβώς και οι νεκροί αποκτούν νέα ζωή. Και μάλιστα ζωή ευτυχίας και ειρήνης.

Σήμερα γίνεται πλέον δεκτό πως η επίδραση και των Ελευσίνιων, όπως και των ορφικών-διονυσιακών-μιθραϊκών Μυστηρίων, ήταν μεγάλη στον χριστιανισμό. Μερικά παραδείγματα:

- Η διάκριση των πιστών με βάση τον βαθμό μύησης. Οι χριστιανοί κατηχούμενοι μετά την ανάγνωση του Ευαγγελίου και του κηρύγματος έπρεπε να αποχωρήσουν απ' τον ναό.

- Η διάκριση του κλήρου σε βαθμούς.

- Η δομή της χριστιανικής λειτουργίας χαρακτηρίζεται από εναλλαγή δρώμενων και λεγομένων, όπως ακριβώς και οι τελετές των μυστηρίων.

- Η υποχρεωτική εξομολόγηση των πιστών πριν συμμετάσχουν στα μυστήρια, καθώς και ο εξαγνισμός τους, π.χ. με τη μορφή ραντίσματος με αγιασμό.

- Ομοιότητα πολλών λέξεων, όρων, συμβόλων, ιερατικών αμφίων και τελετουργικών αντικειμένων (κεριά, λιβάνια, καθαρτικό ύδωρ κ.λπ.).

Αλλά μια και αναφερθήκαμε στα Ελευσίνια Μυστήρια, ας πούμε και δυο λόγια για το διαδικαστικό τους. Στην πραγματικότητα ήταν ένα θέατρο του παραλόγου, με πολλά ταχυδακτυλουργικά τρικ που σκοπό είχαν να εξαπατήσουν και υποβάλλουν τους συμμετέχοντες.

Οι μύστες εισέρχονταν σε μια υπόγεια στοά, απόλυτα σκοτεινή, και προχωρούσαν ψηλαφώντας στο σκοτάδι. Ταυτόχρονα ακούγονταν παράξενοι θόρυβοι, στεναγμοί και φοβερές κραυγές. Υποτίθεται πως είχαν κατέβη στον Άδη και άκουγαν τις οιμωγές των πεθαμένων. 

Ξαφνικές αστραπές αυλάκωναν το σκοτάδι φωτίζοντας στιγμιαία τρομακτικά οράματα, τέρατα, χίμαιρες και δράκοντες ή σφίγγες που κομμάτιαζαν ανθρώπους. Γύρω τους σφύριζε ένας αδιάκοπος αέρας και αόρατα χέρια τους ακουμπούσαν προσπαθώντας να τους παρασύρουν.

Με απλά λόγια ... ήταν κάτι σαν το τρενάκι του τρόμου!

Χριστιανισμός και Αρχαία Μυστήρια (Ι')

 

Στα Αρχαία Μυστήρια, όπως και στα Χριστιανικά, οι πιστοί-μυημένοι διδάσκονταν κυρίως κάποια συγκεκριμένα πράγματα, όπως:

- Η ψυχή και μετά τον θάνατο συνεχίζει να ζει και να αισθάνεται.

- Στη μετά θάνατον ζωή υπάρχουν αμοιβές και τιμωρίες.

- Μόνο όσοι συμμετέχουν σε αυτά θα τύχουν της μελλοντικής "σωτηρίας".

- Για να απολαύσει ο άνθρωπος τη μακαριότητα των Ηλύσιων Πεδίων ("Παράδεισος") έπρεπε να αγαπήσει με όλη τη δύναμη της ψυχής του και να ζει ενάρετα.

- Πρέπει να γνωρίσουν τον Ένα Θεό, τον δημιουργό του Παντός. Και να πιστεύουν στην Θεία Πρόνοιά του.

Παράλληλα, στα Αρχαία Μυστήρια οι μύστες μέσα από τη χρήση παραβολών διδάσκονταν σταδιακά τα μυστικά του κόσμου και του σύμπαντος καθώς και την αποκρυπτογράφηση των ποικίλων συμβόλων. 

Εδώ πρέπει να τονίσουμε πως και ο αρχέγονος Χριστιανισμός χρησιμοποιούσε πλήθος αντίστοιχων και πολλές φορές πανομοιότυπων συμβόλων με τα Αρχαία Μυστήρια: αρνί, φίδι, περιστέρι, ελάφι, ιχθύς, υδρία, τρίγωνο, σταυρός κ.λπ. 

Στη συνέχεια όμως ο κρατικός Χριστιανισμός απομακρύνθηκε από τον συμβολισμό, ταυτίζοντάς τον με τον Γνωστικισμό και καταδικάζοντάς τον ως αίρεση. Σήμερα κάποια σύμβολα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται περιθωριακά αλλά πλέον είναι κενά περιεχομένου...

Ισορροπίες...

 

 Η μεγάλη υπερβατικότητα κάνει τον Θεό ανύπαρκτο.

Ενώ η μεγάλη οικειότητα των κάνει είδωλο...

Προϋποθέσεις για ένα "πνευματικό ταξίδι"...

 

Ορισμένοι άνθρωποι επιλέγουν κάποιες ημερομηνίες-ορόσημα (π.χ. πρωτοχρονιά, αρχή μεγάλης τεσσαρακοστής κ.λπ.) προκειμένου να ξεκινήσουν μια πιο έντονη προσπάθεια αυτογνωσίας και αυτοβελτίωσης. Μπορεί να το ονομάσουν "πνευματική πορεία", "εσωτερικό ταξίδι" ή και όπως αλλιώς τους αναπαύει).

Τις περισσότερες φορές οι προσπάθειες αυτές αποτυγχάνουν. Οι μικροπρέπειες και τα μικροπροβλήματα του καθημερινού βίου δημιουργούν συνήθως ένα αδιαπέραστο τοίχος όπου προσκρούουν και διαλύονται και οι καλύτερες προθέσεις μας.

Όμως εξίσου ισχυρό εμπόδιο γι' αυτό το φιλόδοξο ταξίδι είναι και οι προκαταλήψεις και τα απωθημένα που έχουν σωρευτεί όλα αυτά τα χρόνια στη ζωή μας.

Νομίζω πως πριν ξεκινήσεις μια τέτοια φιλόδοξη προσπάθεια θα πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσεις τις εκκρεμότητες με το παρελθόν σου. Δεν μπορείς να προχωρήσεις αν σε κρατάνε πίσω διάφορες αναστολές, τύψεις, ανεκπλήρωτες επιθυμίες, μνησικακίες, δυσαρέσκειες, θυμοί και απογοητεύσεις.

Το "ταξίδι" είναι αρκετά δύσκολο από μόνο του. Και γίνεται ακόμα δυσκολότερο όταν κουβαλάς τέτοια φορτία....

Χριστιανισμός και Αρχαία Μυστήρια (Θ')

 

Τα σημαντικότερα Μυστήρια του Αρχαίου Κόσμου, μετά τα Ελευσίνια, ήταν τα Καβείρια της Σαμοθράκης. Κι εδώ συναντούμε το γνωστό μοτίβο: το δράμα του θανάτου και της ανάστασης κάποιου θεού ή ημίθεου και η προέκτασή του στον κόσμο των μυουμένων.

Η διαδικασία μύησης ήταν και στα Καβείρια αυστηρή, όπως και στον αρχέγονο χριστιανισμό. Υπήρχε ειδικός εξομολογητής, ο Κόης, που μέσω της εξομολογήσεως εκτιμούσε την ηθική ποιότητα των υποψηφίων και αποφάσιζε για την αποδοχή ή την απόρριψή τους.

Διασώζεται μια κωμική εξομολόγηση ενός Λάκωνα υποψήφιου μύστη. Ο Κόης τον ρωτάει:

- Τι ασεβέστερο έπραξες στη ζωή σου;

- Το γνωρίζουν οι Θεοί.

- Πρέπει να το πεις ο ίδιος υποχρεωτικά.

- Σε ποιον να το πω, σε σένα ή στον Θεό;

- Στον Θεό!

- Εσύ, λοιπόν, φύγε!

Στα Καβείρια γίνονταν δεκτοί οι πάντες, ανεξάρτητα κοινωνικής τάξης και ηλικίας, ακόμα και γυναίκες και δούλοι. Σε αυτό μοιάζουν με τον Χριστιανισμό. 

Ένα άλλο κοινό σημείο είναι το "ιερό φως". Κατά την έναρξη των Μυστηρίων έσβηναν όλα τα φώτα στη Σαμοθράκη και στελνόταν ειδικό πλοίο στη Δήλο που έφερνε καινούργιο φως από την ιερή εστία του Απόλλωνα. Οι κάτοικοι το υποδεχόταν με λαμπάδες και το μετέδιδαν ο ένας στον άλλον, όπως συμβαίνει με το χριστιανικό "Άγιο Φως" τη νύχτα του Πάσχα.

Γενικά, σκοπός όλων των Αρχαίων Μυστηρίων ήταν να καθαριστούν οι άνθρωποι από τα αμαρτήματα και τα εγκλήματα που είχαν διαπράξει και να εξασφαλίσουν μια καλύτερη τύχη στην άλλη ζωή. Γίνονταν κάτοχοι του μυστικού της πνευματικής αναγέννησης και αθανασίας. 

Πλέον, μετά τον θάνατο, δεν θα πήγαιναν στον Άδη αλλά θα βρίσκονταν στον ιδανικό κόσμο των ηρώων και ημίθεων της ελληνικής παράδοσης. Κάτι αντίστοιχο με την χριστιανική ευχή "Μετά των Αγίων κατάταξον Κύριε την ψυχή του κεκοιμημένου δούλου σου...".

Η "θεοποίηση" του Κωνσταντίνου....

Όπως αναφέραμε στην προηγούμενη ανάρτηση, ο Κωνσταντίνος είχε μεν ασπαστεί τον Χριστιανισμό, αλλά έναν λάθος Χριστιανισμό. Πολύ διαφορετικό από αυτόν των Ευαγγελίων, και παρόμοιο με τις θρησκείες που ο ίδιος είχε ως τότε εξοικειωθεί, δηλαδή τον Μιθραϊσμό και την Ηλιολατρεία.

Ο Κωνσταντίνος κατά πάσα πιθανότητα βαφτίστηκε λίγο πριν τον θάνατό του. Η επιλογή αυτή ήταν συνηθισμένη στην εποχή του. Τότε ήταν κυρίαρχη η άποψη πως με το βάπτισμα ξαναγενιέσαι, δηλαδή επιστρέφεις στην αναμάρτητη κατάσταση του νεογέννητου και μάλιστα χωρίς να βαρύνεσαι και με το προπατωρικό! 

Το έκαναν πολλοί χριστιανοί, ιδιωτελώς σκεφτόμενοι, ώσπου κάποια στιγμή το καταδίκασε και το απαγόρευσε η ίδια η Εκκλησία.

Ο Κωνσταντίνος, αν και είχε γίνει χριστιανός, δεν ήταν διατεθειμένος να απορρίψει τα στοιχεία του παρελθόντος που τον βόλευαν και τον συνέφεραν. Έτσι, παρέμεινε ως τέλος "μεγάλος αρχιερέας" της ειδωλολατρικής λατρείας. Και ταυτόχρονα είχε προεξοφλήσει τη μετά θάνατον θεοποίησή του, όπως συνέβαινε με όλους τους Ρωμαίους αυτοκράτορες.

Έτσι, φρόντισε να κατασκευάσει έναν μεγαλοπρεπή ανδριάντα του, που τον παρουσίαζε ως Θεό-Ήλιο, τον οποίο και τοποθέτησε σε μια ψηλή στήλη στο κέντρο της Νέας Ρώμης. Ο ανδριάντας αυτός υπήρχε τουλάχιστον μέχρι το 400 μ.Χ. 

Αναρωτιέμαι τι να σκέφτονταν οι χριστιανοί που περνούσαν από το συγκεκριμένο σημείο και έβλεπαν τις σχετικής εκδηλώσεις θρησκευτικής λατρείας... 

Αλλά και οι μεταγενέστεροι χριστιανοί αυτοκράτορες ανέφεραν σταθερά στα έδικτά του τον Κωνσταντίνο ως "θεοποιημένο". Τα παράλογα και αντιφατικά της ιστορίας...

Χριστιανισμός και Αρχαία Μυστήρια (Η')

 

Στα Μυστήρια κεντρικό σημείο είναι η υποστατική ένωση του μυημένου πιστού με τον Θεό. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω κυρίως δύο βασικών τελετουργιών, που τις συναντάμε και στον Χριστιανισμό:

Α) Τη Μυητική Τελετή, που στον Χριστιανισμό έχει τη μορφή του Βαπτίσματος. Και στα αρχαία Μυστήρια η μύηση περιλάμβανε καθαρτικό λουτρό, βύθισμα και ανάδυση απ' το νερό, που συμβολίζει τον θάνατο και την ξαναγέννηση του πιστού, και άμεση χρήση λευκού ενδύματος, που συμβολίζει την κατάσταση αγνότητας που προέκυψε απ' την όλη τελετή. Αυτά ακριβώς τα στοιχεία συναντάμε και στη χριστιανική βάπτιση.

Β) Τη Μετάληψη, συμβολική πάντα, του σώματος και αίματος του θεού. Οι λάτρεις του Διόνυσου κ.λπ. θυσίαζαν τον ιερό ταύρο (που συμβόλιζε τον θεό τους) και τον έτρωγαν, συνήθως ωμό, πιστεύοντας πως έτσι λαμβάνουν μέσα τους τον ίδιο τον Θεό, με τον οποίον και ενώνονται. Ακριβώς το ίδιο γίνεται και στον Χριστιανισμό, με πιο πολιτισμένη πλέον μορφή, αυτή του ψωμιού και κρασιού.

Κάποιοι ερευνητές συνέδεσαν εύστοχα τον απόστολο Παύλο με τον Ορφέα. Και υποστήριξαν πως ο πρώτος επανέλαβε ουσιαστικά το αρχέτυπο ορφικό μοτίβο. Η μυθολογική βάση είναι ίδια. Ο θεός διαλέγει έναν άνθρωπο, τον καλεί κοντά του, του αποκαλύπτει την αληθινή θρησκεία και τον προστάζει να επιστρέψει στον κόσμο για να τη διδάξει στους ανθρώπους. Ίσως δεν είναι τυχαία η συχνή χρήση της συμβολικής λέξης "γάλα" από τον Παύλο στις επιστολές του (π.χ. "Γάλα υμάς επότισα..."). Και στα αρχαία μυστήρια το "γάλα" συμβολίζει την πνευματική τροφή του νεοφώτιστου.

Εντυπωσιακή είναι και η ομοιότητα της χριστιανικής λειτουργίας με τα αρχαία μυστήρια στο σημείο που οι κατηχούμενοι καλούνταν να αποχωρήσουν από τον κύριο χώρο της λατρείας, όπου παρέμεναν μόνο οι πιστοί που είχαν ολοκληρώσει τη διαδικασία μύησης. "Όσοι κατηχούμενοι προέλθετε, μη τις των κατηχουμένων, όσοι πιστοί... τας θύρας, τας θύρας εν σοφία πρόσχωμεν".