Παρασκευή, 16 Φεβρουαρίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΚΣΤ’ - Οι γιορτές των μπεκτασήδων

Οι Μπεκτασήδες δεν συχνάζουν σε τζαμί, εκτός αν κρίνεται απαραίτητο και μετά από την άδεια του επικεφαλής τους.
Οι κυριότερες μυστικές τελετές και γιορτές των Μπεκτασήδων, εκτός από αυτήν της «ομολογίας πίστεως» (Ikrar) του νέου μέλους προς το Τάγμα που αναφέρθηκε προηγούμενα, είναι :
  • η τελετή Tζέμ (Cem),
  • η Χιρκά (Hirka Giydirmek), όταν ο ηγούμενος του τεκέ ρασοφορεί τον δερβίση.
  • του Νεβρούζ (Nevruz), είναι η μέρα γεννήσεως του Αλή. Αντιστοιχεί με την πρώτη ημέρα της άνοιξης 21 Μαρτίου.
  • Muharrem. Το «μπαϊράμι του μηνός Muharrem,». Συμπίπτει με την δεκάτη ημέρα του πρώτου σεληνιακού μήνα και αποτελεί γιορτή πένθους. Συμβολίζει τον άδικο χαμό του Χουσείν και της οικογένειάς του.
  • Mevid-I Nedi Bayrami. Τα γενέθλια του προφήτη.
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον τελετής των Μπεκτασήδων προκαλεί η τελετή Tζέμ (Cem ή Aynicem).
Η τελετή αυτή γίνεται τις περισσότερες φορές στις 27 Δεκεμβρίου. Είναι μια συνάθροιση των μυημένων μόνο μελών για την πραγματοποίηση μιας τελετουργίας με κανόνες και προκαθορισμένες λειτουργίες καθενός μέλους ξεχωριστά. Ο τόπος που θα γένει η τελετή, ως συνήθως είναι απομονωμένος από τον πολύ κόσμο. Μπορούν να την παρακολουθήσουν μόνον οι προσκεκλημένοι και αυτό εξασφαλίζεται από τους ορισθέντες για τον σκοπό αυτό φύλακες. Σε πολλές περιπτώσεις υπήρξε τα τελευταία χρόνια μια χαλαρότητα στους συμμετέχοντες δίνοντας την δυνατότητα συμμετοχής και μη μελών. Στα χωριά των Μπεκτασήδων στη Θράκη, οι απαγορεύσεις αυτές δεν είναι σχολαστικές. Σε καμία όμως περίπτωση δεν συμμετέχουν ανήλικα παιδιά και άγαμοι. Οι συμμετέχοντες φορούν ειδικά ενδύματα. Οι μεν γυναίκες φορούν το tenure, ένα λευκό μακρύ φόρεμα χωρίς τσέπες. Το λευκό χρώμα δεν είναι τυχαίο, αλλά σε αυτό εντοπίζεται ο συμβολισμός της αγνότητας και της μύησης. Στη Θράκη συναντάται και στις μυστικές τελετουργίες του Ορφισμού. Στο κεφάλι φορούν ένα μαντίλι πράσινου χρώματος. Οι άνδρες φορούν ένα λευκό takke στο κεφάλι που λέγεται arakiye.
Οι ψαλμωδίες, ο χορός, η μουσική και το ποτό χαρακτηρίζουν την εκδήλωση.
Η τελετή αρχίζει με τη φωταγώγηση της αίθουσας. Υπάρχει ένα αναμμένο κερί, ‘το κερί του Αλή’ , που παραμένει συνεχώς αναμμένο. Σε άλλο σημείο του χώρου υπάρχουν πολλά αναμμένα κεριά που χαρίζουν μια φωτοχυσία με καθαρά συμβολικό χαρακτήρα.
Ο ηγούμενος θα καθίσει σε έναν καναπέ και γύρω του, δεξιά και αριστερά, κάθονται οι βαθμοφόροι (οι προϊστάμενοι, κατά τα μοναχικά χριστιανικά πρότυπα), σχηματίζοντας έναν κύκλο.485 Ενώ οι προκαθορισμένες θέσεις είναι καλυμμένες με δέρματα προβάτων. Στο τελετουργικό χρησιμοποιείται η τουρκική γλώσσα. Μέλη της ομάδας είναι υπεύθυνα για το κέρασμα του ποτού στους συμμετέχοντες. Αποδέχονται την συμμετοχή των γυναικών στα πλαίσια της ισότητας που πιστεύουν για τα δύο φύλα. Έξω από τον κύκλο που προαναφέραμε, κάθονται οι γυναίκες κατά σειρά ηλικίας. Ο ηγούμενος στη συνέχεια θα ζητήσει από τους παριστάμενους, αν επιθυμούν να προβούν σε δημόσια εξομολόγηση. Αν από τα αναφερόμενα δημόσια υπάρξει ενοχή κάποιου από τους παρισταμένους, τότε ο ηγούμενος του ζητά να υποβάλει δημόσια συγνώμη. Ο ηγούμενος θα διαβάσει διάφορες περικοπές από καθορισμένα κείμενα και ειδικότερα αποφθέγματα του Χατζή Μπεκτάς.
Στη συνέχεια αρχίζει η οινοποσία και το γεύμα που έχει ετοιμαστεί στους ειδικούς χώρους του τεκέ με κάθε επιμέλεια, στην οποία συμμετέχουν όλοι οι παριστάμενοι. Ο χορός που θα ακολουθήσει και συμμετέχουν άνδρες και γυναίκες, είναι αντικριστός και λέγεται σεμά (sama = έκσταση) ή περβάζ.488 Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνται είναι κυρίως έγχορδα, αλλά και νάι (είδος ξύλινου αυλού, που αναφέρθηκε προηγουμένως). Με τους ψαλμούς και τις μελωδίες, τον χορό και το ποτό θα διαδεχτεί η έκσταση.
Λέγεται ότι σε μερικές περιπτώσεις, κυρίως στις τελετές των Κιζιλμπάσιδων, επακολουθούν όργια μεταξύ των συμμετασχόντων. Αυτό βέβαια δεν έχει αποδειχθεί, αλλά λόγω της φύσεως της μυστικιστικής τελετής ενδέχεται να υπήρξαν κάποιες παρόμοιες περιπτώσεις. Βέβαια, όλες τις πληροφορίες για τις οργιαστικές αυτές τελετές, οι ερευνητές τις συνέλεξαν από αρχειακές μουσουλμανικές πηγές, που έχουν συγγραφεί από αντιπάλους των μυστικιστικών ταγμάτων. Έτσι οι ισχυρισμοί αυτοί ενδέχεται να είναι συκοφαντικοί, ψευδείς και πάντα στα πλαίσια της θρησκευτικής τους αντιπαλότητας. Σε τέτοιου είδους τελετές αναφέρονται και Χριστιανοί συγγραφείς που με την σειρά τους ήθελαν να κατηγορήσουν αιρετικούς χριστιανούς στη Βυζαντινή περίοδο.
Τελικά συμπεραίνουμε ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν αποδείξεις που να αποδεικνύουν ότι οι Μπεκτασήδες κατά την τελετή Τζέμ, προβαίνουν σε οργιαστικές τελετές.
Η τελετή στη συνέχεια κλείνει με τη συμμετοχή των παρισταμένων στο επίσημο γεύμα, την «τράπεζα». Με την ευλογία από τον ηγούμενο των περισσευμάτων και τη παρακολούθηση από όλους τους συμμετέχοντες, συγκεκριμένου τροπαρίου, η τελετή φτάνει στο τέλος της.

Σάββατο, 10 Φεβρουαρίου 2018

Στρατιωτική αναμέτρηση Χριστιανών-Εθνικών...

Η οριστική επικράτηση της χριστιανικής θρησκείας πέρασε μέσα από πολλές συμπληγάδες. Και συμπορεύτηκε στενά με τις πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.
Περί το 390 μ.Χ. ο αυτοκράτορας της ρωμαϊκής δύσης, Βαλεριανός Β’, ήταν ουσιαστικά ένα ανδρείκελο. Την πραγματική εξουσία ασκούσε ο φραγκικής καταγωγής στρατιωτικός διοικητής Αρβογάστης. Αυτός ήταν εθνικός αλλά διατηρούσε στενές σχέσεις και με τον χριστιανό επίσκοπο Αμβρόσιο!
Όταν ο Βαλεριανός επιχείρησε να ξεφορτωθεί τον ενοχλητικό αρχιστράτηγο, εκείνος έσκισε μπροστά στα μάτια του αυτοκράτορα το διάταγμα της απόλυσής του, τον ανάγκασε να αυτοκτονήσει (Μάιος 392 μ.Χ.) και στο θρόνο ανέβασε έναν παράξενο καθηγητή ρητορικής, τον Ευγένιο, που ενώ δήλωνε χριστιανός, έφερε το χαρακτηριστικό γένι των φιλοσόφων.
Για δυο χρόνια, επί Ευγενίου, η Ρώμη έζησε μια περίοδο έντονων προφητειών για την παγανιστική παλινόρθωση-αναγέννηση. Ο βωμός της Νίκης ξαναχτίστηκε και οι παραδοσιακές τελετές άρχισαν εκ νέου να χρηματοδοτούνται απ’ το δημόσιο ταμείο.
Ο Θεοδόσιος, ως τότε αυτοκράτορας στην Ανατολή, αποφάσισε να επέμβει στρατιωτικά εναντίον του σφετεριστή. Η καθοριστική μάχη δόθηκε στον ποταμό Φρίγιδο της Ακυλίας στις 5 Σεπτεμβρίου 394. Ήταν μια αναμέτρηση μεταξύ δύο θρησκειών. Ο στρατός του Θεοδόσιου με τα χριστιανικά λάβαρα κι εκείνος των Εθνικών με τα αντίστοιχα του Ηρακλή. Οι Εθνικοί ηττήθηκαν, ο Ευγένιος εκτελέστηκε κι ο Αρβογάστης αυτοκτόνησε.
Μετά τη μάχη στον Φρίγιδο, η επόμενη γενιά Ρωμαίων αριστοκρατών εκχριστιανίστηκε ταχύτατα. Ως τότε η αριστοκρατία είχε αντέξει καθώς το μεγαλείο της αιώνιας πόλης είχε ταυτιστεί με την παράδοση.
Ο Θεοδόσιος ήδη απ’ τα τέλη του 392, μετά τη στάση του Ευγένιου, κατάργησε ολοκληρωτικά κάθε ελευθερία τέλεσης των εθνικών λατρειών. Οι ποινές ήταν αυστηρότατες: θάνατος, δήμευση περιουσίας, υψηλά πρόστιμα.
Λίγο μετά καταργήθηκαν και οι Ολυμπιακοί Αγώνες που παρέμεναν πολύ δημοφιλείς ως τον 3ο αιώνα, αν και οι λαϊκές μάζες είχαν αρχίσει από νωρίς να προτιμούν τις μονομαχίες-θηριομαχίες απ’ τους αθλητικούς και μουσικούς αγώνες.
Ο Ιουστινιανός ολοκλήρωσε το έργο του Θεοδοσίου καταργώντας οριστικά και την "ελευθερία συνείδησης", μη επιτρέποντας ούτε την παρουσία "κρυπτο-εθνικών"...

Τρίτη, 6 Φεβρουαρίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΚΕ’ - Βασικές ηθικές αρχές των Μπεκτασήδων

Οι ηθικές αρχές που οι Μπεκτασήδες οφείλουν να τηρούν σε ολόκληρη την ζωή τους είναι:
  • Η υπακοή
  • Η ταπεινοφροσύνη
  • Η φιλαλήθεια
  • Η εχεμύθεια
  • Η υπομονή
  • Η εγκράτεια
  • Το χαμογελαστό πρόσωπο.
Χαρακτηριστικός ηθικός στόχος στον μυημένο ήταν να βρίσκεται κοντά στην «αγάπη» αλλά μακριά από την έπαρση που αναφερόταν με τις δύο λέξεις Tebran Toohm, ("Μακριά και κοντά"). Καθήκον του είναι η πειθαρχία, η νηστεία, η ενόραση, η εξαΰλωση, φτάνοντας στο σημείο «να γίνει σκόνη». 

Ενδεικτικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τις βασικές θέσεις των Μπεκτασήδων. Η αναφορά μας αυτή σκοπό έχει την ανάγκη συγκρητισμού των θέσεων αυτών με τον Χριστιανισμό.
  • Ειρήνη υμίν
  • Ψάξε και θα βρεις. (αυτός που ψάχνει βρίσκει. )  Μορφώστε τις γυναίκες.
  • Και αν ακόμη σε κτυπήσουν και πληγωθείς, μη πληγώσεις.
  • Οι Σοφοί (οι πνευματικοί γέροντες) είναι αγνοί και ταυτόχρονα εξαγνιστές. (δηλαδή μεσολαβούν για τον εξαγνισμό των άλλων)  Οτιδήποτε αναζητάς ψάξε μέσα σου.
  • Μη ξεχνάς, ακόμη και ο εχθρός σου είναι άνθρωπος.
  • Το πρώτο στάδιο της ‘επίτευξης’ είναι η μετριοφροσύνης.
  • Να ελέγχεις το χέρι σου, την γλώσσα σου και την σαρκική επιθυμία.
  • Η ομορφιά του ανθρώπου βρίσκεται μέσα στην ομορφιά του λόγου του, των λέξεών του.
  • Το «τέρμα του δρόμου» δεν περνά μέσα από επικίνδυνη επιστημονική γνώση.
  • Οι προφήτες και οι άγιοι είναι το δώρο του Θεού προς την ανθρωπότητα.
  • Μην επικρίνεις κανένα έθνος ( nation εδώ και με την έννοια της θρησκείας) ή κάποιο άτομο.
  • Πόσο ευτυχείς είναι αυτός που ρίχνει φως στο σκοτάδι της σκέψης.
  • Μη κάνεις κάτι σε κάποιον, εάν δεν θα ήθελες να σου κάνουν το ίδιο.
  • Εκτός από τις προαναφερόμενες αρχές οι Μπεκτασήδες οφείλουν να τηρούν και ένα πλήθος άλλων ηθικών αρχών και συμπεριφορών. Βασική αρχή τους επίσης είναι η teberra (αποστροφή), δηλ. η αγάπη στον προφήτη και στην οικογένεια του, τον Αλή και στα παιδιά του, ενώ αποστροφή σε αυτούς που έδωσαν όρκο πίστης στους τρεις πρώτους χαλίφηδες, καθώς και η tebella (αγάπη και προσέγγιση στο Θεός).
  • Οι Μπεκτασήδες πιστεύουν στη μετεμψύχωση, έτσι όταν κάποιος πεθάνει δεν λένε ότι «πέθανε», αλλά ότι «άλλαξε μορφή». Ισχυρίζονται ότι ο άνθρωπος ανάλογα με τις κτηνώδεις συμπεριφορές, προσλαμβάνει και την αντίστοιχη μορφή ζώου. Οι Μπεκτασήδες αποστρέφονται τους λαγούς, τους οποίους μάλιστα όχι μόνον δεν τους τρώγουν, αλλά αλλάζουν κατεύθυνση αν τους συναντήσουν στο δρόμο τους και αρνούνται ακόμη το όνομά τους να προφέρουν.
Υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι παραμένουν συνεχώς στη γη και ξαναγεννιούνται συνεχώς, μέχρι να φτάσουν στην στο fani-fi-lahi, στην ταύτιση με το θείο. Πιστεύεται ότι οι απόψεις αυτές είναι υπολείμματα των θεωριών των αρχαίων Αιγυπτίων, Ινδών και των Καλμούκων Τούρκων. Υποστηρίζουν επίσης ότι όλα γύρω μας παράγονται από την ίδια ύλη. (vahdet-I vucut, ενότητα στην ύπαρξη). Είναι φανερό ότι οι Μπεκτασήδες είχαν επηρεαστεί από τις αρχές της φιλοσοφίας του υλισμού.

Παρασκευή, 2 Φεβρουαρίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) Κ’ - Η αίρεση των Παυλικιανών

Η αίρεση αυτή θα γεννηθεί στην περιοχή της Αρμενίας, και θα εξαπλωθεί στον Πόντο και στην Καππαδοκία. Η ευκολία διάδοσης οφείλεται στο γόνιμο έδαφος που συναντά στους εκεί πληθυσμούς. Οι τελευταίοι ήταν βαθιά επηρεασμένοι από την θεωρία του Ζωροαστρισμού, που στοιχεία του υπήρχαν στην αίρεση. 
Από εκεί θα περάσει από τα μέσα Βυζαντινά χρόνια (7ος αιώνας) σε όλη την Μικρασία και πέραν αυτής. Θα βασανίσει για αρκετούς αιώνες την Ορθόδοξη Εκκλησία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελεί η εξέλιξη της αίρεσης, που θα πάρει κοινωνικό, πολιτικό και στρατιωτικό χαρακτήρα.
Κατά των Φώτιο η ίδρυσή της οφείλεται σε δύο αδελφούς τον Παύλο και τον Ιωάννη, παιδιά της Καλλινίκης, που ανήκαν στις τάξεις του Μανιχαϊσμού και ζούσαν στην περιοχή Σαμοσάτα της Αρμενίας. 
Οι Παυλικιανοί ήταν μια αίρεση δυϊστική. Υποστήριζαν την ύπαρξη του αγαθού αλλά και του πονηρού Θεού που τον ονόμαζαν «δημιουργό, κοσμοκράτορα, άρχοντα του κόσμου τούτου» και στον οποίον απέδιδαν την δημιουργία του ορατού κόσμου. 
Ο επουράνιος ήταν ο καλός Θεός, ο δημιουργός του ουρανού και του πνεύματος, που δεν είχε καμία εξουσία στον παρόντα κόσμο, αλλά θα κυβερνούσε μελλοντικά όλη την Οικούμενη. 
Απέρριπταν το βάπτισμα, την Θεία Ευχαριστία και το τυπικό του γάμου. Δεν τιμούσαν την Παναγία ως μητέρα του Θεανθρώπου καθώς και τους Αγίους της Εκκλησίας. Κατήργησαν όλα τα ορατά αντικείμενα λατρείας, και ήταν απόλυτα συνδεδεμένοι με το περιεχόμενο της Αγίας Γραφής, αλλά όχι της Παλαιάς Διαθήκης. Αποστήθιζαν τα κείμενα του Ευαγγελίου και για να μπορούν να υποστηρίζουν τις θέσεις τους.
Η διάδοση του Παυλικανισμού σχεδόν σε όλη την Μικρά Ασία θα έφερνε πολύ σύντομα τη σφοδρή και οργισμένη αντίδραση του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης, καθώς και της επίσημης κεντρικής εξουσίας των Βυζαντινών που τις περισσότερες φορές βρισκόταν σε αμφίδρομη πορεία ή ακόμη και σχέσεις συναλλαγής. 
Μετά τη δολοφονία του Νικηφόρου Φωκά από τον ανεψιό του Ιωάννη Τσιμισκή και την άνοδο του τελευταίου στο θρόνο, ο Πατριάρχης Πολύευκτος για να δώση την ‘συγκατάθεσή του’ στο νέο αυτοκράτορα του θέτει ορισμένους όρους, όπως την κατάργηση του νόμου που έθιγε την εκκλησιαστική περιουσία, καθώς και τον βίαιο εκτοπισμό των Παυλικιανών που ζούσαν σε εδάφη της Βυζαντινής αυτοκρατορίας στην Θράκη. 
Οι Βυζαντινοί προσπάθησαν να καταδιώξουν με τον πιο άγριο τρόπο τους αιρετικούς υπηκόους τους. Οι δίκες και καταδίκες των «αιρετικών» εξελίσσονταν ως γεγονότα της κοινής ποινικής δικαιοσύνης. Ο νόμος 407 του Ιουστινιανού «κατά Μανιχαίων» ορίζει τη θρησκευτική αίρεση ως έγκλημα και προβλέπει για τους παραβάτες θανατική ποινή.

Ο Πέτρος Σικελιώτης αναφέρει χαρακτηριστικά για τους Παυλικιανούς: «όταν πληροφορήθηκε ο βασιλεύς τα καθέκαστα διέταξε να ανακριθούν όλοι και όσοι επέμεναν στην πλάνη τους να παραδοθούν στην φωτιά», ενώ ο Πατριάρχης Φώτιος «ο Ιουστινιανός γι’ αυτούς (τους αιρετικούς) που δεν ζήτησαν μεταμέλεια διέταξε να θανατωθούν δια της πυράς».

Τέτοια ήταν η μανία των βυζαντινών διωκτών τους, που φτάσανε στο σημείο να τους κάψουν μέσα στις εκκλησίες τους. Παρόλα αυτά υπήρξαν και οι περιπτώσεις όπου πολλοί αξιωματούχοι λόγιοι της εποχής ή θρησκευτικοί ηγέτες αντιτάχθηκαν στις θανατικές τους διώξεις.
Οι σκληρές διώξεις των Παυλικιανών θα συνεχιστούν. Αυτοί μεταφέρονται κατά την ύστερη Βυζαντινή περίοδο, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, μέσω του Πόντου στη Θράκη, μαζί με υπολείμματα και άλλων συγγενών αιρετικών όπως ήταν οι Ευχίτες. Οι παραδόσεις της αίρεσης των Παυλικιανών, Ευχιτών καθώς και άλλων στην Μ. Ασία, θα παίξουν ουσιαστικό ρόλο στο κίνημα των Βογομίλων.

Οι Παυλικιανοί ζητούν προστασία και καταφύγιο στους Άραβες που ανταποκρίνονται και τους εγκαθιστούν στην Αργαούν, περιοχή που θα χρησιμοποιήσουν σαν καταφύγιο οι κατατρεγμένοι Παυλικιανοί που βρίσκονταν ακόμη στην περιφέρεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. 
Τα επόμενα χρόνια αξιωματικοί του Βυζαντινού στρατού που προσχώρησαν στην αίρεση, θα οργανώσουν σε άριστο βαθμό τον στρατό τους, θα συνενωθούν με τις δυνάμεις των εμίρηδων της περιοχής και θα καταφέρουν σκληρά κτυπήματα στον στρατό του Βυζαντίου φτάνοντας μέχρι τη Νίκαια και Νικομήδεια. Θα ιδρύσουν την πρωτεύουσά τους την Τεφρική, διατηρώντας, άριστες σχέσεις με τους Μουσουλμάνους εμίρηδες. 
Οι σχέσεις των Παυλικιανών και Αράβων θα αναπτυχθούν ακόμη περισσότερο όταν ο περίφημος στρατηγός τους Χρυσόχειρος παντρεύεται την κόρη του Μουσουλμάνου Εμίρη της Μελετινής. Από τον γάμο αυτό γεννιέται ο Μουσούρ, που γίνεται στην συνέχεια εμίρης της Συρίας. Από την οικογένεια του τελευταίου θα γεννηθεί ο Διγενής Ακρίτας. 
Οι Παυλικιανοί, είχαν αναπτύξει ένα κοινωνικό σύστημα κοινοκτημοσύνης παρόμοιο με αυτό των ζηλωτών της Θεσσαλονίκης και αντιστέκονταν πολύ περισσότερο κατά των βυζαντινών. 
Οι εχθροπραξίες με τα Βυζαντινά στρατεύματα θα συνεχιστούν μέχρι τα τέλη του 9ου αιώνα, όπου οι Βυζαντινοί αφού καταφέρουν να καταλάβουν την πρωτεύουσα Τεφρική, την καταστρέφουν και προβαίνουν σε αιματηρές σφαγές του πληθυσμού. Παρόλα αυτά ένας μεγάλος αριθμός Παυλικιανών καταφεύγει στην βόρεια Συρία. Συνεχίζουν να έχουν άριστες σχέσεις με τους Μουσουλμάνους συμμάχους τους, χωρίς να τους εμποδίζει το διαφορετικό τους θρήσκευμα. Μάλιστα τον 11ο αιώνα στην Α΄ Σταυροφορία φέρονται να πολεμούν στο πλευρό των Αράβων εναντίον των Σταυροφόρων. 
Σταδιακά εξισλαμίζονται αλλά εντάσσονται στα αιρετικά μουσουλμανικά Σουφιστικά μυστικιστικά τάγματα που τους παρείχαν πλήρη θρησκευτική ελευθερία, αλλά και λόγω εμπάθειας προς την επικρατούσα Χριστιανοσύνη, ύστερα από αιώνες έντονης αντιπαράθεσης και καταπίεσης. Οι Παυλικιανοί βρήκαν στους κόλπους του τάγματος του Χατζή Μπεκτάς την ελευθερία αλλά και κοινά σημεία της μυστικιστικής διδασκαλίας του.

Σάββατο, 27 Ιανουαρίου 2018

Πώς οι Θεοί τιμώρησαν τη χριστιανική Ρώμη!

Το πιο συγκλονιστικό γεγονός των αρχών του 5ου αιώνα, που άφησε όλους άφωνους, ήταν η άλωση της Αιώνιας Πόλης απ’ τους Βησιγότθους του Αλάριχου στις 24 Αυγούστου 410.
Το γεγονός αυτό δεν ήταν δυνατό να μην λάβει και θρησκευτικές διαστάσεις. Οι Εθνικοί, που προφήτευαν πως οι Θεοί θα τιμωρήσουν τη Ρώμη που εγκατέλειψε τους Θεούς της, φαίνεται να δικαιώνονται. Η Θεία Τιμωρία αργεί αλλά δεν λησμονεί!
Στην προπαγάνδα των Εθνικών εντάσσεται κι ένα ακόμη ιστορικό γεγονός. Οι Γότθοι είχαν περάσει το 396 απ’ την Ελλάδα, αλλά δεν μπόρεσαν να εκπορθήσουν την Αθήνα γιατί στα τείχη της εμφανίστηκε η Αθηνά κι ο Αχιλλέας και τους έτρεψαν σε φυγή. Εκείνη την εποχή τέτοιοι μύθοι ήταν πολύ συνηθισμένοι και πιστευτοί...
Όσο ο Αλάριχος πολιορκούσε τη Ρώμη, οι Εθνικοί ξεθάρρεψαν και απήτησαν να οργανωθούν εκ νέου οι μαγικές τελετές που επί αιώνες προστάτευαν την πόλη. Ο Έπαρχος ζήτησε τη γνώμη του Πάπα που αναγκάστηκε να κάνει μια συμβιβαστική πρόταση: οι μαγικές τελετές να διεξαχθούν αλλά όχι δημόσια. Τελικά δεν έγινε τίποτα γιατί τέτοιες "μαγείες" πιάνουν μόνο όταν γίνονται στα φανερά κι όχι στα κρυφά, όπως τουλάχιστον γνωμοδότησαν οι τότε Μάγοι!
Η άλωση της Ρώμης είχε τόσο έντονη επίδραση που σύντομα δόθηκε η άδεια στους παγανιστικούς συλλόγους να επιστρέψουν προσωρινά στην πόλη, με την ελπίδα να επιστρέψει κι η εύνοια των Θεών. Πρόκειται κυρίως για χορευτές-συντρόφους της Κυβέλης, σημαιοφόρους που κρατούσαν λάβαρα με σχέδια φιδιών, μάντεις με αγάλματα, προφήτες, παραμυθάδες και άλλους τσαρλατάνους.

Τρίτη, 23 Ιανουαρίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΚΒ’ - Ο τεκές της Ρούσσας στο Διδυμότειχο

Η πραγματική ιστορία του τάγματος των Μπεκτασήδων αρχίζει την εποχή που την ηγεσία αναλαμβάνει στις αρχές του δεκάτου έκτου αιώνα ο Σεϊντ Αλί ή Μπαλήμ Σουλτάν, που οι Μπεκτασήδες τιμούν σαν τον δεύτερο μεγάλο αρχηγό τους. Ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτός ήταν ο πραγματικός ιδρυτής του τάγματος. 
Γεννήθηκε στο Διδυμότειχο, ο πατέρας του ήταν ηγούμενος του ιστορικού τεκέ της Ρούσσας, Σερσέ Αλή Μπαμπά, ενώ η μητέρα του ήταν μια αιχμάλωτη χριστιανή Σερβίδα ή Βουλγάρα πριγκίπισσα. 
Ως ηγούμενος του τεκέ της Ρούσσας -θέση που ανέλαβε μετά τον θάνατο του πατέρα του- η φήμη του ως χαρισματικού ηγέτη εξαπλώνεται μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Έτσι, ο σουλτάνος Βαγιαζήτ Β΄ το 1501 θα του αναθέσει την οργάνωση του κεντρικού μητροπολιτικού τεκέ των Μπεκτασήδων στην Καππαδοκία, για να μπορέσει να ανακόψει τις δραστηριότητες των σιϊτικών ταγμάτων που καθοδηγούνται από τον Σάχη του Ιράν. 
Ο ίδιος ο Σουλτάνος που συμπαθούσε τους Μπεκτασήδες θα γίνει και αυτός μέλος της αδελφότητας, θα χρηματοδοτήσει μάλιστα την κατασκευή της στέγης του κεντρικού τουρμπέ. Από αυτό και μόνον αποδεικνύεται ότι μέχρι και την περίοδο του Μπαλήμ Σουλτάν οι σχέσεις των Μπεκτασήδων με το σεράι ήταν άριστες. Οι λόγοι βέβαια δεν ήταν θρησκευτικοί αλλά απόλυτα πολιτικοί. Οι δερβίσηδες θα προετοίμαζαν τις πρόσφατα κατακτημένες περιοχές πολιτιστικά και ιδεολογικά, εξασφαλίζοντας έτσι την ομαλή ένταξη των κατοίκων στο σύστημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ο Μπαλήμ οργάνωσε το τάγμα του πάνω σε νέες εκσυγχρονιστικές βάσεις. Δεν απέφυγε την αντιγραφή των «τυπικών» των Βυζαντινών μοναστηριών, που προέβλεπαν με κάθε λεπτομέρεια τον καθορισμό συγκεκριμένου προγράμματος, λειτουργίας και κατανομής της εργασίας. Καθόρισε τον τρόπο διοίκησης του τάγματος και καθιέρωσε την ιεραρχική δομή του, με βαθμούς, προβλέποντας την εξέλιξη των υπηρετούντων σε αυτό. Για πρώτη φορά ο επικεφαλής Ντεντέ εκλέγεται από συμβούλιο και επικουρείται από επιτροπή δερβίσηδων. 
Αυτός, προσπάθησε να επιβάλει κάποια από τα χριστιανικά πρότυπα του ορθόδοξου χριστιανικού μοναχισμού, όπως την χρήση του κρασιού σε λατρευτικές και μη εκδηλώσεις, την επίσημη λατρεία της Αγίας Τριάδας (Θεός, Προφήτης, Αλή) καθώς και των δώδεκα αποστόλων (τους δώδεκα ιμάμηδες). 
Στο τάγμα καθιερώθηκε οι άγαμοι οπαδοί του να φορούν σκουλαρίκια, σαν διακριτικό, αλλά και σαν «κρίκους αφοσίωσης». Την ίδια εποχή καθιερώνεται και το νέο διακριτικό έμβλημα το «τεμπέρ» που αποτελείται από δύο πέλεκεις χιαστί, σε σχήμα σταυρού. Ο δανεισμός των συμβόλων και αρχών του Χριστιανισμού είναι καταφανής.
Η καθιέρωση της αγαμίας των δερβίσηδων ήταν η καινοτομία που θα προκαλέσει τις πρώτες ρήξεις στους κόλπους του τάγματος. Οι υποστηρικτές της αντίθετης άποψης έλεγαν ότι ο ιδρυτής του τάγματος Χατζή Μπεκτάς ήταν έγγαμος και οι διάδοχοί του ήταν συγγενείς του εξ αίματος. Αν καθιερωνόταν η αγαμία δεν θα βρισκόταν νόμιμος διάδοχος στο μέλλον. Έτσι οι Μπεκτασήδες θα χωριστούν σε δύο κλάδους: τους Babalar (πατέρες), αυτούς που υποστήριζαν τον έγγαμο βίο και βρίσκονταν κυρίως στις πόλεις, και τους «ευγενείς» που αποτελούνταν από τους Μπεκτασήδες της υπαίθρου. Οι τελευταίοι θα συνεργαστούν απόλυτα με τους Αλεβήδες Σιΐτες της Μ. Ασίας, ενώ από το 1526 και μετά θα εισχωρήσουν στον Μπεκτασισμό οι Καλεντέρ και Κιζιλμπάσιδες διαμορφώνοντας ένα καινούργιο παρακλάδι. 
Η εισχώρηση αυτή θα σηματοδοτηθεί από τα προνόμια που είχε πάρει από τον Σουλτάνο ο Μπαλήμ για την ασυλία των μελών του. Οι διάφορες ομάδες που θα είχαν θεωρηθεί ως σχισματικοί και κινδύνευαν να διωχθούν από το Σουννιτικό κράτος, τώρα απέκτησαν το δικαίωμα του ασύλου στο πλαίσιο μιας σφαιρικής, ανεκτικής ομπρέλας της οργάνωσης των Μπεκτασήδων.
Οι μεταρρυθμίσεις του Μπαλήμ Σουλτάν στην οργάνωση και λατρευτική ζωή των Μπεκτασήδων, με χριστιανικά τελετουργικά πρότυπα, συνετέλεσαν στην παραπέρα προσέγγιση του Μπεκτασισμού προς το Χριστιανισμό και τη διαφοροποίησή του από το σουννιτικό Ισλάμ. 
Το γεγονός αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία για την επικράτηση του Μπεκτασισμού στο χώρο της Μικράς Ασίας, γιατί δημιούργησε τις βασικές προϋποθέσεις για την ύπαρξη κοινών γνωρισμάτων μεταξύ του Μπεκτασισμού και της Ορθοδοξίας. Τα κοινά αυτά γνωρίσματα, είτε αναφέρονταν σε σύμβολα και σε τύπους, είτε είχαν κοινό τελετουργικό ή δογματικό περιεχόμενο, συντελούσαν στο «κοινά παραδεκτό» μεταξύ των οπαδών των δύο θρησκευτικών ομάδων. Χαρακτηριστική είναι η καθιέρωση της αγαμίας που προαναφέρθηκε και δεν είχε υιοθετηθεί στα πρώτα χρόνια ανάμεσα στους Μπεκτασήδες.
Η εξέλιξη του Μπεκτασισμού με τις μεταρρυθμίσεις του Μπαλήμ Σουλτάν θα εδραιωθεί στο βιλαέτι της επαρχίας της Άγκυρας, της Σεβάστειας, της Λυκίας νοτιοδυτικά του Ικονίου, στις κουρδικές περιοχές και οριστικά στην περιοχή της Κριμαίας και τα Βαλκάνια. 
Η Αλβανία θα γνωρίσει τον Μπεκτασισμό, που θα υιοθετηθεί από τους κατοίκους της και οι παράλληλοι δρόμοι τους θα ταυτιστούν με την ιστορική τους ύπαρξη.
Η γνώση μας για τις μυστηριακές δοξασίες του Μπεκτασικού τάγματος είναι ελλιπής, όπως εξάλλου και για όλα τα μυστηριακά δόγματα, τα οποία κατά καιρούς εμφανίστηκαν στην ιστορία του πολιτισμού. Αναφέρθηκε, ακαθόριστα ωστόσο, ότι το Μπεκτασικό τάγμα διέσωσε πολλά προ-ισλαμικά θρησκευτικά στοιχεία, συνδεδεμένα με στοιχεία δανεισμένα από το Σαμανισμό. 
Υπάρχει η άποψη ότι ο Μπαλήμ Σουλτάν, πριν αναχωρήσει από την Θράκη για την Μικρά Ασία και πριν αναλάβει τη θέση του ηγουμένου στον μητροπολιτικό τεκέ των Μπεκτασήδων το 1501, πρέπει να είχε μελετήσει τον Ορφικό μυστικισμό. Δεν είναι τυχαίο, ισχυρίζονται νεότεροι ερευνητές, ότι πολλές από τις δοξασίες και μέρη από τις τελετές της λατρείας των Καβείρων θα υιοθετηθούν από τις μυστικές τελετές των Μπεκτασήδων.
Ο Μπεκτασισμός απετέλεσε ένα τρόπο ζωής του πιστού που ήταν αλληλένδετος με τη μουσική, το πιοτό, την ποίηση, τα όργανα και γενικά την χαρούμενη ζωή. Η θρησκευτική αυτή διάσταση είχε άμεσες συνέπειες στην ανθρώπινη ψυχή του πιστού.
O ουσιαστικός μεταρρυθμιστής του τάγματος Μπαλήμ Σουλτάν πέθανε το 1516 και ετάφη στον κεντρικό τεκέ των Μπεκτασήδων στην Καππαδοκία, ενώ το μαυσωλείο του αποτελεί μέχρι σήμερα τόπο προσκυνήματος των Αλεβήδων.

Παρασκευή, 19 Ιανουαρίου 2018

Χριστιανοί και Μπεκτασίδες (του θεολόγου Σταύρου Βαλλίδη) ΚΑ’ - Το τάγμα των Μεβλεβί

Το τάγμα των Μεβλεβί, που απέκτησε με τον καιρό και πολιτική ισχύ, αποτελείτο από μέλη μοναχών δερβίσηδων, Μουσουλμάνων οργανωμένων στο τάγμα. Το τάγμα των Μεβλεβήδων κατέχει την πρώτη θέση μεταξύ των Μουσουλμανικών Σουννιτικών ταγμάτων.
Ιδρυτής του ήταν ο Mevlana Celaleddin Rumi (Ο Κύριος ημών Τζελαλεντίν ο Ρωμιός), γεννήθηκε στη πόλη Μπάλχ ή Μπέλχ (σημερινό Αφγανιστάν) πιθανόν το 1207 και πέθανε στο Ικόνιο το 1273. 
Ο πατέρας του ήταν ο Sultan Ulema (ο σοφότερος των νομοδιδασκάλων, σουλτάνος των Ουλεμάδων), έφυγε από το Χορασάν και εγκαταστάθηκε στο Ικόνιο την εποχή των Σελτζούκων. Πιθανοί λόγοι της αποχώρησής του ήταν η έντονη διαφωνία του πάνω σε δογματικά θέματα με τους υπόλοιπους νομομαθείς, αλλά και οι πιέσεις από τις Μογγολικές επιδρομές στην περιοχή. 
Το Σελτζουκικό εμιράτο την εποχή αυτή γίνεται ο πόλος έλξης πλήθους επιστημών, φιλοσόφων και διανοητών. Ο Μεβλανά έρχεται σε επαφή με τον δερβίση Σεμσεντίν Τεμπριζί και μυείται στον μυστικισμό. Ο Μεβλανά γνώριζε εκτός από περσικά, αραβικά και ελληνικά. Συμπαθούσε τους Χριστιανούς, διότι πίστευε ότι δεν είχαν μεγάλες διαφορές από τις ιδέες του. Έχει γράψει ποιήματα και στην ελληνική γλώσσα.  Ο Μεβλανά ανήκε στην αριστοκρατία του Ισλάμ και στην διδασκαλία του δεν έκανε μεταξύ των πιστών καμιά θρησκευτική, εθνική ή ταξική διάκριση.
Το χαρακτηριστικό ολόκληρου του έργου του Μεβλανά βασίζεται στην αγάπη και ειδικά στην απεριόριστη αγάπη για το Θεός. Το ποιητικό του έργο «Μασναβί» (Mesnevi ) το οποίο θεωρείται πηγή μυστικισμού, αποτελείται από 25.000 στίχους σε εκλαϊκευμένη γλώσσα πολύ φιλική και εύκολη για απομνημόνευση από τους μαθητές του. Στοιχεία της νεοπλατωνικής φιλοσοφίας θα επηρεάσουν την διδασκαλία του, ενώ ο Πλάτων και η φιλοσοφία του θα γίνει γνωστή μεταξύ των μορφωμένων στην περιοχή του Ικονίου και στην συνέχεια θα επεκταθεί σε όλη την Μικρά Ασία.
Η βασική θρησκευτική τελετή των Μεβλεβήδων είναι η μουσική και ο sema (έκσταση), ο περιστρεφόμενος χορός που εκτελούσαν φορώντας ειδικούς χιτώνες, μανδύες που κάλυπταν όλο το σώμα ενώ στην κεφαλή φορούσαν τον χαρακτηριστικό ψηλό σκούφο. Στην μέση έφεραν δερμάτινη ζώνη που στο κέντρο έφερε ημιπολύτιμη πέτρα ή κομμάτι από ελεφαντόδοντο. Η περιστροφή γύρω από τον εαυτό τους ήταν τόσο γρήγορη που ο θεατής δεν μπορούσε να διακρίνει το πρόσωπό τους.
Ο διακεκριμένος Τούρκος καθηγητής Χαλίλ Ιναλτζίκ αναφερόμενος στους Μεβλεβήδες γράφει: «Στις μεγάλες πόλεις οι τεκέδες των Μεβλεβήδων αποτελούσαν ένα είδος πνευματικής εστίας, κάτι σαν καλλιτεχνικό εργαστήρι, θα τολμούσαμε να πούμε. Φυσικά, η τέχνη ήταν γι’ αυτούς εφόδιο του μυστικισμού, ο sema ήταν τελετουργικός χορός που απέδιδε την κίνηση των ουρανίων σωμάτων και η μουσική τους θεία μελωδία ξυπνούσε τον ενθουσιασμό στο μύστη και τον οδηγούσε στην έκσταση. Βασικό στόχος των Μεβλεβήδων είναι η προσπάθεια υπέρβασης της ατομικότητας και εκμηδενισμού του εγώ, η πλήρη παράδοση στο Θεός. Οι προσωπικές εκστατικές εμπειρίες τους αποτελούν μυστικό του περιβάλλοντός τους.
Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Μεβλανά ο άνθρωπος οφείλει να ανακαλύψει τη θεία εικόνα που έχει μέσα του και να φθάσει στην ένωση με το Θεός. Το κομπολόι που πολλές φορές αποτελείται από χάντρες από κοράλλι, τους βοηθούσε στην προσευχή προς τον Θεός και την αυτοσυγκέντρωση ενώ η χρήση του κρασιού και οινοπνεύματος δεν απαγορευόταν μεταξύ των οπαδών τους .
Κατά την τελετή του εκστασιακού χορού η συμμετοχή μικρής ορχήστρας που αποτελείται από παραδοσιακά όργανα της εποχής δίνει τον ρυθμό και προετοιμάζει την μυστικιστική ατμόσφαιρα. Το χαρακτηριστικότερο από όλα τα όργανα που συμμετέχουν είναι τον “ney” που έμοιαζε με αυλό και ήταν το αγαπημένο όργανο του Μεβλανά. Η χρήση της μουσικής και του χορού δεν αναφερόταν στο Κοράνι σαν μέσω λατρευτικής, τελετουργικής έκφρασης. Ισχυρίζονταν ότι μιμούντο τον προφήτη Δαβίδ που παίζοντας την λίρα του υμνούσε τον Κύριο.
Η σωτηρία της ψυχής τους γινόταν με την σοφή καθοδήγηση του πνευματικού τους ηγέτη. Αυτό αποτελούσε τον σκοπό της ύπαρξής τους. Η αυστηρή δοκιμασία ήταν απαραίτητη πριν την αποδοχή τους στην κοινότητα. Βασικά στοιχεία για τον μυημένο αποτελούσαν ο όρκος υποταγής, η υπομονή, η σιωπή, η ελεημοσύνη, η βοήθεια προς τον πλησίον και η σεμνότητα. Μεσολαβούσε αρκετό χρονικό διάστημα μέχρι ο υποψήφιος να γίνει κατάλληλος για μύηση. Ο υπνωτισμός, οι αυτοτραυματισμοί, οι εκστάσεις αποτελούσαν μέρη της τελετουργίας τους.
Οι περιηγητές αναφέρονται στους «περιστρεφόμενους δερβίσηδες» σαν να ήταν μια εικόνα εξωτική που έκαναν τις τελετουργίες τους δημόσια περιγράφοντας με κάθε λεπτομέρεια τις κινήσεις και συμβολισμούς του χορού τους, ενώ πολλές φορές σπουδαίοι ευρωπαίοι λόγιοι αναφέρονται με περισσό σαρκασμό για τις δραστηριότητές τους.
Ο μεγαλοπρεπής μητροπολιτικός τεκές τους βρίσκεται στο Ικόνιο και κτίστηκε πάνω σε παλιό χριστιανικό μοναστήρι και πτωχοκομείο της Ευφημιάδος, όπου ο Γρηγόριος ο Θεολόγος καθώς και ο αδελφός του Καισάρειος υπήρξαν αρωγοί και χορηγοί του. Μέσα στο μοναστήρι υπάρχει ο τάφος ηγουμένου της μονής του Αγίου Χαρίτωνος, αδελφικού φίλου του Μεβλανά. Οι Μεβλεβήδες τιμούσαν τον άγιο με ευλάβεια.
Οι σχέσεις των Μεβλεβήδων με τους χριστιανούς αλλά και με όλα τα γνωστά θρησκευτικά δόγματα ήταν άριστες. Όπως μας πληροφορεί ο ερευνητής και βιογράφος του Τζελαλεντίν, Κολύβας, την ημέρα της κηδείας του πιστοί πέντε διαφορετικών θρησκειών ακολούθησαν την κηδεία του. Η νύχτα αυτή ονομάστηκε Σεμπούλ Αρούς (Νύχτα τηςΈνωσης).
Ο Aflaki Shams al-Din Ahmad, ο βιογράφος του Μεβλανά, αναφέρει ότι ο δάσκαλος συναναστρεφόταν και συζητούσε με τον ηγούμενο της χριστιανικής μονής του Πλάτωνα (Ak manastir, λευκό μοναστήρι) που βρισκόταν κοντά στο Ικόνιο. Πρόκειται για την Ιερά μονή του Αγίου Χαρίτωνα. Κατά την παράδοση ο Μεβλανά εγκαινίασε ιδιαίτερες σχέσεις με τους χριστιανούς μοναχούς, προβαίνοντας σε φιλοσοφικές και θρησκευτικές συζητήσεις. Οι σχέσεις αυτές συνεχίστηκαν, και μετά τον θάνατο του Μεβλανά. Οι οπαδοί του τάγματος προέρχονταν και από τους χριστιανούς κατοίκους της περιοχής της Μικράς Ασίας, ενώ δερβίσης του τάγματος φέρεται ότι επέλεξε να χριστεί και ο Λαμπαδάριος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας και μελοποιός Πέτρος ο Λαμπαδάριος, ο μέγιστος μεταβυζαντινός μουσικός που έζησε τον 18ο αιώνα.
Ο Τζελαλεντίν Ρουμί, που είχε μαθητές απ’ όλες τις τάξεις και τα επαγγέλματα, καλούσε τους μαθητές του γύρω του με λόγια όπως: ‘Έλα, έλα, ότι κι αν είσαι ας είσαι, πάλι έλα. Έλα, πάλι έλα, ακόμα κι αν είσαι άθεος, ειδωλολάτρης ή Ζωροάστρης. Ο δικός μας τόπος συνάθροισης δεν είναι τόπος απελπισίας. Πάλι έλα, ακόμα κι αν έχεις παραβεί εκατό φορές τον όρκο μετανοίας. Μην πηγαίνεις στο χωριό της απελπισίας, υπάρχουν ελπίδες. Μην πηγαίνεις προς το σκοτάδι υπάρχουν ήλιοι.’
Στο μοναστήρι των Μεβλεβί στο Ικόνιο με τον θάνατό του το 1273, κατασκευάστηκε Μαυσωλείο που θα αποτελέσει τόπο προσκυνήματος όλη την Οθωμανική περίοδο.
Ο τεκές του τάγματος των Μεβλεβήδων στην Κωνσταντινούπολη είχε την έδρα του στον Γαλατά, μια κατεξοχήν εμπορική περιοχή και με κατοικίες διπλωματών. Η πρόσβαση σε αυτόν, ήταν πού εύκολη για τους επισκέπτες - περιηγητές στην Κωνσταντινούπολη, και μη γνωρίζοντας απόλυτα τις μυστικιστικές θεωρίες των Σουφικών ταγμάτων, εντυπωσιάζονταν από τους εκστατικούς τελετουργικούς χορούς των περιστρεφόμενων δερβίσηδων.
Οι Ευρωπαίοι ταξιδιώτες, επισκέπτες των δερβίσικων τεκέδων τον 18ο και 19ο κυρίως αιώνα, μας περιγράφουν με γλαφυρό τρόπο, στοιχεία από τη ζωή και τις συνήθειές τους. Δεν λείπουν όμως οι υπερβολές, αλλά και οι παρεξηγήσεις από τους «Φράγκους», που δεν θα μπορούσαν να καταλάβουν τις ελευθεριάζουσες αρχές και κανόνες της ζωής των δερβίσηδων.
Στα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης, το τάγμα των Μεβλεβήδων εξαπλώθηκε και ίδρυσε πολλούς τεκέδες σε διάφορες περιοχές της Μικράς Ασίας, αλλά και σε όλες τις περιοχές των Βαλκανίων. Στον ελλαδικό χώρο σπουδαίοι τεκέδες των Μεβλεβήδων, υπήρχαν στην Θεσσαλονίκη, τα Χανιά και την Αθήνα όπου για τις ανάγκες του τάγματος είχε μετατραπεί στην περιοχή της Πλάκας το ‘Ωρολόγιο του Κυρρήστου’. (Το μνημείο Αέρηδες).
Οι δερβίσηδες περιδιάβαιναν όλα τα εμιράτα για να τονώσουν το θρησκευτικό αίσθημα των ηγεμόνων και να τους παροτρύνουν για μεγαλύτερες επιτυχίες στον ιερό πόλεμο που διεξήγαγαν. Οι Μεβλεβήδες κήρυτταν ότι ο ιερός πόλεμος διεξάγεται κάτω από την δική τους πνευματική προστασία. Ισχυρίζονταν ότι ο ίδιος ο Μεβλανά έσωσε τον Ουμούρ Αϊδίνογλου, όταν πολεμούσε με τα πλοία του, τους απίστους.
Οι Οθωμανοί σουλτάνοι κατέφευγαν κατά καιρούς στη βοήθεια των φωτισμένων Σούφι δασκάλων του τάγματος των Μεβλεβήδων, για να ζητήσουν τις συμβουλές τους και να τους καθοδηγήσουν για το μέλλον της Αυτοκρατορίας. Κατά την παράδοση ο Σουλτάνος Σουλεϊμάν ο γιός του Ορχάν έλαβε από τα χέρια του Μεβλεβή το κάλυμμα της κεφαλής του, σαν σημάδι ευλογίας, για επιτυχίες στις μάχες και τις νέες κατακτήσεις. Το σχήμα αυτό παρέμεινε σε όλους τους μετέπειτα σουλτάνους, μέχρι τον Μωάμεθ τον Β.
Σε μερικές περιπτώσεις το τάγμα των Μεβλεβήδων απέκτησε το προνόμιο της «περίζωσης του σουλτάνου με το ξίφος του» που αποτελούσε την μεγαλύτερη τιμή στην τελετή ενθρόνισης του νέου σουλτάνου, που γινόταν στο τέμενος Εγιούπ Σουλτάν της Κωνσταντινούπολης.
Το τάγμα θα εκφράσει τον Σουννιτικό μυστικισμό, παραδοσιακά θα στηρίζει πάντα την υψηλή Πύλη.  Από τον Πορθητή ως τον σουλτάνο Μαχμούτ Β’ και τον Αβδούλ Χαμίτ, οι δερβίσηδες αυτοί έχαιραν ιδιαίτερης εκτίμησης στην οθωμανική αυλή. Στα χρόνια της βασιλείας του σουλτάνου Μαχμούτ Β’ (1808) και μέχρι την κατάργηση του σουλτανάτου, οι Μεβλεβήδες δερβίσηδες αναβαθμίσθηκαν σε σχέση με τους Μπεκτασήδες.
Οι Μεβλεβήδες ανέπτυξαν οικονομικούς δεσμούς με τις τοπικές κοινότητες, αγόραζαν και διαχειρίζονταν μεγάλες εκτάσεις γης.
Η περιοχή του Ικονίου, όπου εκδηλώθηκε και η μεγαλύτερη δραστηριότητά τους, αποτελούσε τον μεγαλύτερο τροφοδότη σιτηρών στην Τουρκία. Το 1925 τα δερβίσικα τάγματα καταργήθηκαν από τον Κεμάλ και κλείστηκαν οι τεκέδες τους, δημεύτηκε η περιουσία τωντεκέδων, εξαλείφοντας έναν πιθανό μελλοντικό κίνδυνο για τις επιδιώξεις του Κεμαλικού καθεστώτος.