Πώς είναι να προσεύχεσαι στη Λεωφόρο Νιέφσκι;

Ο Μεγάλος Πέτρος έβλεπε την ανάγκη της Ρωσίας ν’ ανοίξει ένα παράθυρο στην Ευρώπη.
Κι αποφάσισε να χτίσει μια νέα πρωτεύουσα, στις όχθες του ποταμού Νέβα, στο βάθος του Φιλανδικού κόλπου, και μέσω της Βαλτικής να επικοινωνεί με τ’ αναπτυγμένα βιομηχανικά και εμπορικά κράτη...
Ο τόπος που διάλεξε ήταν δύσκολος. Γεμάτος έλη και δάση. Αλλά δεν δίστασε να ρίξει τον πρώτο θεμέλιο λίγο, τον Μάη του 1703, και μέσα σε λίγα χρόνια ξεπήδησε η Αγία Πετρούπολη, η «Βενετία του Βορρά», αυτή που αργότερα οι κομμουνιστές μετονόμασαν σε Λένιγκραντ...
Οι δυο πρώτες πρωτεύουσες των Ρώσων είχαν τα δικά τους ξακουστά μοναστήρια: το Κίεβο τη Λαύρα Πετσέρσκι κι η Μόσχα την Τρόιτσκο-Σεργιέφσκι. Έπρεπε κι η Πετρούπολη ν’ αποκτήσει το δικό της, και μάλιστα να ξεπεράσει σε φήμη όλα τα προηγούμενα.
Συνήθως πρώτα εγκαθίστανται σ’ ένα τόπο κάποιοι μοναχοί και αργότερα γίνεται το μοναστήρι. Εδώ, όμως, ο Μεγάλος Πέτρος έκανε το αντίστροφο. Πρώτα έχτισε ένα μεγαλοπρεπές συγκρότημα με 12 μεγάλες εκκλησιές, και μετά άρχισε να μαζεύει τους εκλεκτότερους μοναχούς απ’ όλη την αυτοκρατορία του.
Και το μοναστήρι το αφιέρωσε στον ήδη αγιοποιηθέντα ηγεμόνα Αλέξανδρο Νιέφσκι, που στην ίδια περιοχή είχε νικήσει τους Σουηδούς!
Γενικά, οι αγιοποιήσεις εθνικών ηρώων με αναγουλιάζουν. Το ίδιο και τα «μοναστήρια του δοκιμαστικού σωλήνα», που δεν έχουν καμία παράδοση...
Το πρωί επισκέφτηκα το σπίτι του Νοστογιέφσκι που λειτουργεί ως μουσείο. Ο Φιοντόρ μπορεί να γεννήθηκε στη Μόσχα, αλλά εδώ έζησε την περισσότερη ζωή του. Και θάφτηκε στο κοιμητήριο του μοναστηριού. Οι Ρώσοι πάντα πίστευαν πως αν θαφτούν κάτω απ’ τα καμπαναριά μιας μονής θα εξασφαλίσουν το ... αιώνιο μέλλον τους!
Στη συνέχεια, επίτηδες δεν πήρα συγκοινωνία, για να πάω με τα πόδια στην Αλεξαντρόφσκαγια Λαύρα. Ήθελα να περπατήσω τη Λεωφόρο Νιέφσκι, απ’ όπου πέρασε η πομπή της κηδείας του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα πριν 130 χρόνια...
Φοιτητές απ’ όλες τις Σχολές της Πετρούπολης διάβαζαν τους ψαλμούς με τρεμάμενη απ’ τη συγκίνηση φωνή. Οι περισσότεροι ήταν άθεοι κι εχθροί της Εκκλησίας. Δικαιολογημένη η έκπληξη του τότε Μητροπολίτη της πόλης: «Τι μαγική δύναμη πρέπει να ’χε ο μακαρίτης για να μπορέσει να φέρει αυτούς τους νέους τόσο κοντά στο Θεό;»...
Καθώς περπατούσα, κατανύχθηκα! Το ξέρω πως είμαι αδύναμος και ασταθής χαρακτήρας.
Γονάτισα στην άκρια του δρόμου και προσευχήθηκα...
«Θεέ μου, φύλαξέ με απ’ τον πλούτο και τη φτώχεια»...
Κάποια στιγμή έφτασα και στον τάφο του Ντοστογιέφσκι.
Και διάβασα το επίγραμμα, χαραγμένο στη παλαιοσλαυική γλώσσα: «ο κόκκος του σίτου, όταν αποθάνει πολύν καρπόν φέρει»...

Σέργιος του Ραδονέγ: ο αγαπημένος μου άγιος!

 

Πρωτογνώρισε τον κόσμο στο Ροστώβ. Και στο σχολειό ήταν μεγάλος κουμπούρας ο Βαρθολομαίος.

Ώσπου, ως εκ θαύματος, κει κοντά στα δέκα του χρόνια, το μυαλό του άνοιξε, κι ο νους άρχισε να καίει από κάρβουνο σούπερ αμόλυβδη με τα πολλά οκτάνια...

Εδώ κάπου μοιάζουμε με τον άγιο. Θυμάμαι στην πρώτη Γυμνασίου έμεινα μετεξεταστέος!

Κι εκείνο το καλοκαίρι, κάτι παράξενο έγινε, κι ο νους μου απογειώθηκε...

Ο Βαρθολομαίος είχε έμφυτη κλίση και κλήση στην ασκητική ζωή. Γι’ αυτό και μόλις πέθαναν οι γονείς του πήγε σε μια ερημική περιοχή, γύρω στα 70 χιλιόμετρα απ’ τη Μόσχα, που λεγόταν Ραδονέγ, κι έχτισε μια μικρή ξύλινη καλύβη.

Στο ημίφως και στη σκέπη του απέραντου δάσους είχε για παρέα μόνο τα σφυρίγματα του αέρα που έσυαν τα τεράστια δέντρα, τα κελαηδήματα των πουλιών και τα μουγκρητά των λύκων και των αρκούδων που περιφέρονταν ολόγυρα χωρίς ποτέ να τον πειράξουν!

Μόνο όσοι έχουν προσπαθήσει να ζήσουν τέτοια ζωή καταλαβαίνουν τις δυσκολίες της!

Όπου ακόμη σκληρότερη κι απ’ την έλλειψη των βασικών αγαθών είναι η μοναξιά και η πλήξη...

Για να μην τα πολυλογώ, αυτή η ταπεινή ξύλινη καλύβη στη μέση του πουθενά, εξελίχθηκε στο σημαντικότερο μοναστήρι της μοσχοβίτικης Ρωσίας: Τρόιτσκο Σεργιέβσκι...

Και για να μην παρεξηγηθούμε, διευκρινίζω πως στα ρούσικα «τρόιτσκο» δεν σημαίνει την τρόικα αλλά την Αγία Τριάδα!

Ο φίλος μου ο Σέργιος είχε την τύχη, λίγο πριν πεθάνει, να ζήσει το τέλος της ταταρικής κατοχής. Επί δύο αιώνες οι Τάταροι καταδυνάστευαν τους Ρώσους. Ώσπου, το 1380, κατατροπώθηκαν στη μάχη του Κολίκοβο, κοντά στον Δον, και τους απάλλαξαν οριστικά απ’ την παρουσία τους.

Στις παραμονές της κρίσιμης μάχης ο Μέγας Ηγεμόνας της Μόσχας Δημήτριος Ιβάνοβιτς επισκέφτηκε τον Σέργιο στο ασκηταριό του και πήρε την ευλογία του. Κι ο άγιος προέβλεψε τη μεγάλη νίκη του ρούσικου στρατού...

Νομίζω πως πολλά θα μπορούσε να μας διδάξει η ζωή του Αγίου, για την αντιμετώπιση των προσωπικών αλλά και εθνικών μας δυσκολιών.

Ας πούμε ένα παράδειγμα: όταν οι μικρές αποθήκες του μοναστηριού άδειαζαν και τα καλογέρια του Σέργιου πρότειναν να κάνουν εράνους για να εξασφαλίσουν τα αναγκαία, εκείνος τους απέτρεπε κατηγορηματικά. Κι έτσι τους μάθαινε να εμπιστεύονται μόνο τη Θεία Πρόνοια!

Ένα φλιτζάνι τσάι...

Οι πρώτοι μοναχοί στα σπήλαια του Κιέβου ακολούθησαν τον ιδιόρρυθμο ασκητικό τύπο της «έγκλεισις» (= αυτοφυλάκιση).
Κλεισμένοι οικειοθελώς μέσα στους αποπνιχτικούς βράχους, ζούσαν ζωή τρομερά δύσκολη που απαιτούσε ιδιαίτερη κλήση και δύναμη ψυχής...
Βέβαια, όπως γίνεται συνήθως, μετά το θάνατο των ιδρυτών, η άνεση και η τρυφηλότητα του βίου εισήλθε αμέσως στη Λαύρα Πετσέρσκσι.
Οι μοναχοί εγκατέλειψαν τις σπηλιές τους και μετακόμισαν σε διπλανά άνετα οικήματα!
Σε λίγες δεκαετίες τα ρούσικα μοναστήρια έγιναν ζάμπλουτα.
Έφτασαν να ελέγχουν τα 2/3 του ρωσικού εδάφους! Κι οι μοναχοί ζούσαν μέσα στην αργία και οκνηρία, σκανδαλίζοντας τους πιστούς με τον μέθυσο και ακόλαστο βίο τους.
Ο Μεγάλος Πέτρος, που πίστευε πως οι Μοναχοί δεν είναι άνθρωποι ωφέλιμοι, προσπάθησε να βάλει χέρι στην εκκλησιαστική περιουσία. Το ίδιος έκανε αργότερα και η Μεγάλη Αικατερίνη.
Αλλά ας μην μείνουμε μόνο στα αρνητικά.
Ο ρούσικος μοναχισμός έβγαλε πολλούς αγίους. Και για να μην πάμε μακριά, ας αναφέρουμε τα παραδείγματα δυο μεγάλων πνευματικών μορφών που έζησαν προπολεμικά στο ρώσικο μοναστήρι του Αγιονόρους: τον όσιο Σιλουανό τον Αθωνίτη και τον γέροντα Σωφρόνιο Σαχάρωφ.
― Πες μας γέροντα λόγο πνευματικό κι ωφέλιμο!
― Να στέκεσαι στο χείλος της αβύσσου της απογνώσεως κι όταν δεις ότι αρχίζεις να αποκάμνεις, τραβήξου ένα βήμα πίσω και πιες ένα φλιτζάνι τσάι...

Οι Καμπάνες της Κυριακής ΚΔ΄ (Α' Οικουμενική Σύνοδος)

Την Κυριακή η Εκκλησία μας τιμά τους 318 Επισκόπους που συμμετείχαν στην Α' Οικουμενική Σύνοδο το 325 μ.Χ. στη Νίκαια.

Η Σύνοδος αυτή καταδίκασε τον Άρειο που θεωρούσε τον Χριστό όχι Θεό αλλά "τελειότερο κτίσμα" του Θεού Πατέρα.

Ευκαιρία, λοιπόν, να διατυπώσουμε κάποιους σχετικούς προβληματισμούς.

Κατά τη γνώμη μας η Εκκλησία έκανε ένα κρίσιμο λάθος: θεώρησε τα βιβλία της Αγίας Γραφής θεόπνευστα. Αυτό σημαίνει πως μέσα στις κτιστές λέξεις κρύβεται η Αλήθεια, άρα πρέπει να τις θέσουμε υπό το μικροσκόπιο της έρευνας...

Κι άνοιξαν έτσι οι Ασκοί του Αιόλου. Γιατί όλες οι αιρέσεις προήλθαν απ' την προσπάθεια ερμηνείας των "θεόπνευστων Γραφών".

Όμως τα Ευαγγέλια, οι Πράξεις των Αποστόλων και οι Επιστολές δεν γράφτηκαν για να αποτελέσουν Ιερά Κείμενα ούτε Δογματικά Εγχειρίδια της χριστιανικής θρησκείας.

Τα βιβλία αυτά έπρεπε η Εκκλησία μας να τα θεωρήσει "ενδεικτική βιβλιογραφία" της ιστορίας και της πίστης των πρώτων Χριστιανών. Και με βάση αυτά (κι όχι αποκλειστικά σ' αυτά) να διατυπώσει μια πολύ λιτή και συνοπτική δογματική διδασκαλία.

Δυστυχώς η Εκκλησία μας έπεσε στην παγίδα μιας αδιέξοδης δογματοληψίας. Παρήγαγε περισσότερα δόγματα απ' όσα η ίδια μπορούσε να καταναλώσει και η κοινωνία να αφομοιώσει...

Έτσι αυτοπαγιδεύτηκε, έβαλε γύρω απ' το λαιμό της μια σφιχτή θηλιά, στέρησε την ελευθερία των πιστών της και δημιούργησε μια ασφυκτική ατμόσφαιρα που κάθε άλλο παρά προάγει ολοκληρωμένες συνειδήσεις και προσωπικότητες.

Ας μην κοροϊδευόμαστε: Τα λεγόμενα "Ιερά Βιβλία" είναι ανθρώπινα δημιουργήματα με τις ατέλειες, τα λάθη, τις αντιφάσεις τους...

Σ' αυτά μπορεί κανείς άνετα να θεμελιώσει οποιαδήποτε άποψη. Όπως, λ.χ., ότι ο Χριστός ήταν Θεός, Υιός του Θεού, Μεσσίας, Μεσίτης, Απεσταλμένος, Αρχάγγελος, τέλειο κτίσμα, τα πάντα...

Το γράμμα και το πνεύμα της Καινής Διαθήκης είναι ανοιχτό σε κάθε ερμηνεία!

Κι ίσως εδώ να κρύβεται και το μεγαλείο του: αφήνει τεράστια περιθώρια να βρει σε αυτά ο καθένας μας αυτό που ταιριάζει στην ιδιοσυγκρασία και στο χαρακτήρα του.

Εμείς που είμαστε ακραιφνείς μονοθεϊστές θα βρούμε στις "Γραφές" τα επιχειρήματα που αναζητάμε.

Όσοι έχουν μια πιο "πολυθεϊστική κουλτούρα" θα μείνουν κι αυτοί ικανοποιημένοι με την "τριαδικότητα του Θεού".

Η ουσία είναι να μην κολλήσουμε σε μια αδιέξοδη λεξιλαγνεία και εδαφιολογία.

Καλούμαστε να δώσουμε μεγάλο πνευματικό αγώνα, ο χρόνος που μας μένει είναι λίγος και δεν μας επιτρέπεται να τον σπαταλάμε σε βυζαντινισμούς, "οιμοιούσια" και "ομοούσια"...

Υ.Γ.: Κλείνω με ένα απόσπασμα του Κορανίου. Σημειωτέον, το Κοράνι θεωρεί τον Ιησού "μεγάλο προφήτη του Θεού", κι ίσως γι' αυτό ο Ιωάννης Δαμασκηνός θεωρούσε τον 8ο αιώνα το Ισλάμ (μια αυστηρά μονοθεϊστική θρησκεία) ως "χριστιανική αίρεση".

Σε κάποιο σημείο του Κορανίου ο Θεός (Αλλάχ) ρωτά τον Ιησού:

"Ω Ιησού, γιε της Μαριάμ, μήπως είπες στους ανθρώπους να λατρεύουν εσένα και τη μητέρα σου σαν Θεούς εκτός απ' τον Αλλάχ;".

"Δόξα σε σένα", είπε ο Ιησούς. "Ποτέ δεν θα έλεγα όσα δεν είχα δικαίωμα να πω. Ποτέ δεν τους είπα τίποτα παραπάνω απ' όσα με διάταξες να πω: να λατρεύετε τον Αλλάχ, τον Κύριό μου και τον Κύριό σας"...

Τραγική αισιοδοξία...

Οι πολιτικές εξελίξεις τρέχουν.

Οι Χριστιανοί είμαστε αισιόδοξοι.

Όχι αισιοδοξία αφελή, γλυκανάλατη, χαζοχαρούμενη.

Το κακό επικρατεί γύρω μας.

Το ξέρουμε, το βλέπουμε.

Αλλά έχει ημερομηνία λήξης.

Στα έσχατα θα νικηθεί.

Γι' αυτό και η δικιά μας αισιοδοξία είναι τραγική...

Κίεβο Πετσέρσκι...

Οι Ρώσοι έγιναν Χριστιανοί με συνοπτικές διαδικασίες.
Τον πρώτο λόγο είχαν, φυσικά, οι διπλωματικές αποστολές.
Μόλις ο Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος τα «βρήκε» με τον ηγεμόνα του Κιέβου Βλαδίμηρο, άνοιξε διάπλατα και ο δρόμος για τους ιεραποστόλους...
Ο Βλαδίμηρος παντρεύτηκε την αδελφή του Βασίλειου, την πριγκίπισσα Άννα (την καημενούλα), ασπάστηκε το Χριστιανισμό και υποχρέωσε όλους τους υπηκόους του να βαφτιστούν μαζικά στο Δνείστερο! Όσους αρνιόταν, τους έπνιγε στο ποτάμι!
Συνεπώς, εκείνη τη μέρα (γύρω στα 987) όλοι οι Ρώσοι βούτηξαν στα νερά. Είτε για να βαφτιστούν είτε για να πνιγούν...
Το Κίεβο είναι το λίκνο του ρώσικου έθνους και της ρούσικης ορθοδοξίας.
Κοντά στο σημείο που βαπτίστηκαν οι Ρώσοι του Βλαδίμηρου ιδρύθηκε στα 1062 η περίφημη Λαύρα του Κιέβου, γνωστή ως «Μονή Πετσέρσκι (= των σπηλαίων»), η «Ακρόπολη του ρώσικου μοναχισμού»! Ιδρυτές της οι μοναχοί Αντώνιος ο Αγιορείτης και Θεοδοσιος.
Ο Ρούσικος μοναχισμός μιμήθηκε σε όλα τον αντίστοιχο ελληνο-βυζαντινό. Με όλα τα καλά και τα κακά του...
Τα μικτά μοναστήρια σκανδάλιζαν τους πιστούς.
Το ίδιο και οι περιπλανόμενοι-ανέστιοι μοναχοί που εκμεταλλεύονταν τους αγαθούς και ευκολόπιστους χωρικούς.
Αλλά κι οι πανίσχυροι Τσάροι, μιμούμενοι τους Βυζαντινούς Αυτοκράτορες, έκλειναν στα μοναστήρια όσους ήθελαν να ξεφορτωθούν. Δηλαδή τις γυναίκες τους και τους πολιτικούς τους αντιπάλους...
Δεν ήταν λίγοι κι εκείνοι του γίνονταν μοναχοί λίγες ώρες πριν πεθάνουν! Πολλές φορές και ημιαναίσθητοι! Γιατί πίστευαν πως η αφιέρωσή τους στο Θεό, έστω και την ύστατη στιγμή, ανοίγει τις πύλες του ουρανού...
Στις περιπτώσεις αυτές έπαιρναν ένα μεγάλο ρίσκο: αν τελικά ο ετοιμοθάνατος τη σκαπούλαρε, ήταν υποχρεωμένος να μείνει μοναχός για όλη την υπόλοιπη ζωή του!
Έτσι την πάτησαν οι βυζαντινοί Μανουήλ Κομνηνός και Θεοδόσιος Βατάτζης, που είδαν κι έπαθαν να πετάξουν το ράσο μετά την ανάρρωσή τους...

Οι Καμπάνες της Κυριακής (ΚΓ')

Οι "Πράξεις των Αποστόλων" περιγράφουν δυο θαύματα του Πέτρου: τη θεραπεία του παράλυτου Αινέα και την ανάσταση της Ταβιθά. 

Να μια καλή ευκαιρία να πούμε και δυο λόγια για τον απόστολο Πέτρο. Τον οποίον η Καθολική Εκκλησία θεωρεί ιδρυτή της, πρώτο επίσκοπό της, και σ' αυτόν θεμελιώνει ο Πάπας το πρωτείο του!

Για να μην μακρυγορούμε: δεν υπάρχει κανένα ιστορικό στοιχείο που να επιβεβαιώνει τους ισχυρισμούς αυτούς. Ούτε, φυσικά, πως ο Πέτρος μαρτύρησε στη Ρώμη.

Το πιθανότερο είναι πως ο Πέτρος δεν πήγε ποτέ στη Ρώμη.

Όλος αυτός ο "μύθος" βασίζεται στην πρώτη επιστολή του Πέτρου, που αναφέρει ως τόπο συγγραφής την "Βαβυλώνα".

Οι ερμηνευτές θεωρούν πως γράφοντας "Βαβυλώνα" ο Πέτρος εννοεί τη Ρώμη, λόγο της μεγάλης.διαφθοράς που επικρατούσε εκεί.

Αλλά αυτή είναι μια πολύ "τραβηγμένη" ερμηνεία. 

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το όνομα «Βαβυλώνα» αναφέρεται στην πόλη του Ευφράτη και όχι στη Ρώμη. Άλλωστε, στην αρχαία πόλη της Βαβυλώνας και στα περίχωρά της κατοικούσαν πολλοί Ιουδαίοι. 

Η Αγία Γραφή δεν περιέχει καμιά ένδειξη για το ότι με τη λέξη «Βαβυλώνα» εννοείται ειδικά η Ρώμη ούτε αναφέρει ότι ο Πέτρος βρέθηκε ποτέ στη Ρώμη. 

Ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι ο Πέτρος υπέστη μαρτυρικό θάνατο στη Ρώμη ήταν ο Διονύσιος, επίσκοπος της Κορίνθου το δεύτερο ήμισυ του δεύτερου αιώνα. 

Νωρίτερα, ο Κλήμης της Ρώμης, αν και μνημονεύει μαζί τον Παύλο και τον Πέτρο, τονίζει ότι μόνο ο απόστολος Παύλος κήρυξε και στην Ανατολή και στη Δύση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο Πέτρος ουδέποτε πήγε στη Δύση. 

Εφόσον, όπως φαίνεται, ο άγριος διωγμός των Χριστιανών από τη ρωμαϊκή κυβέρνηση (υπό τον Νέρωνα) δεν είχε αρχίσει ακόμη, ο Πέτρος δεν είχε κανέναν λόγο να συγκαλύψει την ταυτότητα της Ρώμης χρησιμοποιώντας άλλο όνομα. 

Όταν ο Παύλος έγραψε στους Ρωμαίους, στέλνοντας χαιρετισμούς σε πολλούς στη Ρώμη ονομαστικά, παρέλειψε τον Πέτρο. Αν ο Πέτρος ήταν εξέχων επίσκοπος εκεί, θα ήταν απίθανο να τον παραλείψει. 

Επίσης, το όνομα του Πέτρου δεν συμπεριλαμβάνεται στα ονόματα εκείνων που στέλνουν χαιρετισμούς μέσω των επιστολών τις οποίες έγραψε ο Παύλος από τη Ρώμη —Εφεσίους, Φιλιππησίους, Κολοσσαείς, 2 Τιμόθεο, Φιλήμονα, Εβραίους.