Στη διάδοση του μύθου του Κρυφού Σχολειού πολύ σημαντικό ρόλο έπαιξε και ο γνωστός ομώνυμος πίνακας του Νικόλαου Γύζη.Το έργο ολοκληρώθηκε το 1886 και δεν υπάρχει αμφιβολία πως εκφράζει μια ήδη διαμορφωμένη κατάσταση.
Το περιεχόμενο του πίνακα είναι ασφαλώς φανταστικό. Ένας βιογράφος του Γύζη μας πληροφορεί πως ο ζωγράφος εμπνεύστηκε τον πίνακα απ’ την πατρίδα του την Τήνο, και συγκεκριμένα απ’ το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας που παλιά ονομαζόταν «Κρυφό Σχολειό» γιατί εκεί, πριν την επανάσταση, διδάσκονταν τα παιδιά τα ελληνικά γράμματα απ’ τους καλογέρους.
Και μόνο αυτή η πληροφορία δείχνει πόσο απέχει η παράδοση απ’ την ιστορική πραγματικότητα.
Γιατί η Τήνος έπεσε στα χέρια των Τούρκων μόλις το 1748. Οι νέοι κατακτητές δεν άλλαξαν καθόλου τις συνθήκες ζωής των κατοίκων της.
Η νέα κατοχή, με την παντελή φυσική απουσία των Τούρκων, αναζωογόνησε το νησί, με αποτέλεσμα ν’ αρχίσουν να συρρέουν εκεί εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες, Έλληνες από άλλες περιοχές.
Κλείνουμε αναφέροντας πως ο συγκεκριμένος πίνακας ήταν αυτός που με τη σειρά του ενέπνευσε τον ποιητή Ιωάννη Πολέμη το 1900 να γράψει το, επίσης, γνωστό ποίημα για το Κρυφό Σχολειό, ανατροφοδοτώντας, έτσι, το σχετικό μύθο!
(Τέλος)
