Ο «εκχριστιανισμός» του Αριστοτέλη!

Ο Θωμάς Ακινάτης ήταν ο μεγαλύτερος δυτικός φιλόσοφος και θεολόγος του 13ου αιώνα.
Όπως ο Αυγουστίνος είχε "εκχριστιανίσει" τον Πλάτωνα στις αρχές του Μεσαίωνα, ο Θωμάς επιχείρησε κάτι αντίστοιχο με τον Αριστοτέλη.
Πίστευε πως δεν υπάρχει αγεφύρωτη απόσταση μεταξύ της λογικής και φιλοσοφίας, από τη μια, και της χριστιανικής αποκάλυψης και πίστης, από την άλλη!
Ο Θωμάς έλεγε πως υπάρχουν και κάποιες "φυσικές θεολογικές αλήθειες" στις οποίες μπορούμε να φτάσουμε με τη βοήθεια της λογικής. Πίστευε ότι με βάση την αριστοτελική λογική μπορούμε να αποδείξουμε την ύπαρξη του Θεού...
Υπάρχουν δύο δρόμοι που οδηγούν στο Θεό. Ο ένας είναι της λογικής, αν και κρύβει αρκετούς κινδύνους. Ο δεύετρος, και ασφαλέστερος, είναι της πίστης.
Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη ξεκινούσε απ' την προϋπόθεση ότι υπάρχει Θεός. Είναι η πρώτη, η αρχική αιτία που κινητοποιεί τα πάντα μέσα στη φύση.
Ο Αριστοτέλης δεν περιγράφει, όμως, με περισσότερες λεπτομέρειες το Θεό. Γι' αυτό θα πρέπει, κατά τον Θωμά, να ανατρέχουμε στη Βίβλο.

Γνώριζε ο Πλάτωνας την Παλαιά Διαθήκη;

Ο Αυγουστίνος γεννήθηκε στη βόρεια Αφρική και έζησε γύρω στα 400 μ.Χ. Σπούδασε στην Καρχηδόνα, στο Μιλάνο και στη Ρώμη. Πριν καταλήξει στο χριστιανισμό, πέρασε από πολλά φιλοσοφικά και θρησκευτικά ρεύματα.
Για αρκετό καιρό ήταν οπαδός του μανιχαϊσμού. Η αίρεση αυτή χώριζε τον κόσμο σε δυο απολύτως αντίθετα στρατόπεδα που είναι ασυμβίβαστα μεταξύ τους και βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση: το Καλό και το Κακό, το Πνεύμα και την Ύλη.
Όταν αργότερα βρήκε στο χριστιανισμό την πνευματική ανάπαυση που αναζητούσε, δεν απαρνήθηκε τις φιλοσοφικές του καταβολές. Θεωρούσε, μάλιστα, την πλατωνική φιλοσοφία απόλυτα συμβατή με τον χριστιανισμό. Κι αναριωτόταν αν ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος γνώριζε την Παλαιά Διαθήκη...
Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως ο κόσμος υπήρχε ανέκαθεν. Η Βίβλος, αντίθετα, δέχεται πως τον δημιούργησε ο Θεός απ' το μηδέν.
Αυτή την αντίφαση προσπάθησε ο Αυγουστίνος να γεφυρώσει επικαλούμενος την πλατωνική Θεωρία των Ιδεών: πριν ο Θεός φτιάξει τον κόσμο, υπήρχαν οι "ιδέες" στην σκέψη του...

Το μεγαλύτερο μειονέκτημα του Χριστιανισμού...

... είναι, ίσως, ότι ξεπερνά τα μέτρα των ανθρώπων!
Πως τους προϋποθέτει καλύτερους απ’ ό,τι
εξ ορισμού είναι.

Με αφορμή το Ευαγγέλιο της Κυριακής...

Το θαύμα μόνο όταν προκαλέσει μετάνοια
εκπληρώνει πραγματικά την αποστολή του...

Έχουμε απείρως υψηλότερες απαιτήσεις απ’ το Χριστιανισμό...

... κι ας ήταν πάντα μέχρι σήμερα τόσο μέτριος!

Ο μύθος του «Κρυφού Σχολειού» - Η’ (Ο πίνακας)

Στη διάδοση του μύθου του Κρυφού Σχολειού πολύ σημαντικό ρόλο έπαιξε και ο γνωστός ομώνυμος πίνακας του Νικόλαου Γύζη.
Το έργο ολοκληρώθηκε το 1886 και δεν υπάρχει αμφιβολία πως εκφράζει μια ήδη διαμορφωμένη κατάσταση.
Το περιεχόμενο του πίνακα είναι ασφαλώς φανταστικό. Ένας βιογράφος του Γύζη μας πληροφορεί πως ο ζωγράφος εμπνεύστηκε τον πίνακα απ’ την πατρίδα του την Τήνο, και συγκεκριμένα απ’ το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας που παλιά ονομαζόταν «Κρυφό Σχολειό» γιατί εκεί, πριν την επανάσταση, διδάσκονταν τα παιδιά τα ελληνικά γράμματα απ’ τους καλογέρους.
Και μόνο αυτή η πληροφορία δείχνει πόσο απέχει η παράδοση απ’ την ιστορική πραγματικότητα.
Γιατί η Τήνος έπεσε στα χέρια των Τούρκων μόλις το 1748. Οι νέοι κατακτητές δεν άλλαξαν καθόλου τις συνθήκες ζωής των κατοίκων της.
Η νέα κατοχή, με την παντελή φυσική απουσία των Τούρκων, αναζωογόνησε το νησί, με αποτέλεσμα ν’ αρχίσουν να συρρέουν εκεί εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες, Έλληνες από άλλες περιοχές.
Κλείνουμε αναφέροντας πως ο συγκεκριμένος πίνακας ήταν αυτός που με τη σειρά του ενέπνευσε τον ποιητή Ιωάννη Πολέμη το 1900 να γράψει το, επίσης, γνωστό ποίημα για το Κρυφό Σχολειό, ανατροφοδοτώντας, έτσι, το σχετικό μύθο!
(Τέλος)

Ο μύθος του «Κρυφού Σχολειού» - Ζ’

Η Εκκλησία, πρέπει να το ομολογήσουμε, έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και στην καλλιέργεια (περιορισμένη έστω) των υπόδουλων Ελλήνων.
Αυτό είναι μια μεγάλη αλήθεια.
Όμως το νόμισμα έχει δυο πλευρές. Και η δεύτερη πλευρά λέει πως η Εκκλησία όταν φρόντιζε να μάθουν κάποια νεαρά ελληνόπουλα ορισμένα «κολλυβογράμματα», δεν το έκανε για να διασώσει την εθνική τους συνείδησης. Ούτε για να κρατήσει αναμμένη τη φλόγα της λευτεριάς. Αυτά είναι μεταγενέστερα ιδεολογήματα που ανακαλύφθηκαν για να εξυπηρετήσουν διάφορες σκοπιμότητες.
Η Εκκλησία απέβλεπε κατά κύριο λόγο στην κάλυψη των δικών της λειτουργικών αναγκών: για να συνεχίσει να επιτελεί το ρόλο της έπρεπε να έχει ιερείς και ψάλτες, οι οποίοι θα έπρεπε να γνωρίζουν στοιχειωδώς ανάγνωση και γραφή.
Για το λόγο αυτό οργάνωνε σε ναούς και μοναστήρια ταχύρρυθμα μαθήματα γλώσσας ώστε να δημιουργηθεί μια μικρή μαγιά σχετικώς μορφωμένων Ελλήνων, απ’ την οποία θα αντλούσε τα στελέχη της...
Γι’ αυτό άλλωστε χρησιμοποιούσε ως διδακτικά βιβλία αποκλειστικά την Αγία Γραφή, το Ψαλτήρι και τον Οκτώηχο!
Όλα τα άλλα βιβλία ήταν απαγορευμένα στα δικά της σχολεία...